Gebelikte tarama testleri ve gebelikte ultrason
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Gebelikte Tarama Testleri ve Tanı Yöntemleri
Gebelik sürecinde bebeğin sağlığını değerlendirmek ve olası genetik bozuklukları erkenden tespit etmek amacıyla çeşitli tarama testleri uygulanmaktadır. Bu testler arasında en yaygın olanları ikili, üçlü ve dörtlü tarama testleri ile kesin tanı koymaya yardımcı olan amniyosentez işlemidir. Her bir test, gebeliğin belirli dönemlerinde yapılarak anne adaylarına bebeklerinin gelişimi hakkında kritik bilgiler sunar.
İkili Tarama Testi (İlk Trimester Tarama Testi)
İkili tarama testi, gebeliğin 11-14. haftaları arasında uygulanan ve Down sendromu riskini belirlemede kullanılan bir yöntemdir. Bu test, kanda PAPP-A ve serbest B-hCG adı verilen iki hormonun ölçülmesiyle gerçekleştirilir. Üçlü teste göre daha erken dönemde yapılması, olası risklerin ve ileri tetkik gereksinimlerinin hızlıca saptanmasına olanak tanır.
İkili testin uygulama süreci şu parametrelere dayanır:
- NT (Ense Pilisi Kalınlığı): Ultrasonografi ile bebeğin ense kalınlığının ölçülmesi.
- CRL (Baş-Popo Mesafesi): Bebeğin boy ölçümü.
- Hormon Düzeyleri: Anne kanındaki PAPP-A ve B-hCG değerleri.
Bu veriler özel bir yazılımla analiz edilerek bebeğin Down Sendromu ve Trizomi 18 riski hesaplanır. Önemli bir not olarak; bu test bir tanı değil, olasılık göstergesidir. Riskin yüksek çıkması bebeğin hasta olduğunu kanıtlamadığı gibi, düşük çıkması da riskin sıfır olduğu anlamına gelmez.
Üçlü Tarama Testi (Triple Test)
Gebeliğin 15-22. haftaları arasında yapılan üçlü tarama testi, halk arasında "zeka testi" olarak da bilinir. En ideal sonuçlar 16-18. haftalar arasında alınmaktadır. Bu testte anne kanında şu üç madde incelenir:
- AFP (Alfa-fetoprotein)
- HCG (Koryonik Gonadotropin)
- E3 (Östriol)
Üçlü test; Down sendromu (Trizomi 21), Trizomi 18 ve nöral tüp defekti risklerini saptamak için kullanılır. Testin doğruluğu için gebelik haftasının ultrasonla netleştirilmesi kritiktir. Eğer risk yüksek çıkarsa, kesin tanı için amniyosentez gibi ileri tetkikler önerilebilir.
Dörtlü Tarama Testi
Dörtlü test, 16-18. haftalarda üçlü testteki parametrelere ek olarak Dimetrik İnhibin A düzeyinin ölçülmesiyle yapılır. İnhibin A, Down sendromlu bebeklerin bulunduğu gebeliklerde normalden daha yüksek seyretmektedir. Ölçülen parametre sayısının artması, testin Down sendromunu belirleme hassasiyetini artırmaktadır.
Amniyosentez Nedir?
Amniyosentez, bebeğin içinde bulunduğu amniyon sıvısından örnek alınması işlemidir. Bu işlem, bebeğin dökülen hücreleri üzerinden kromozom sayımı (karyotip incelemesi) yapılarak kesin tanı konulmasını sağlar. Genellikle 16-18. haftalar arasında uygulanır. Tarama testlerinde yüksek risk çıkan veya tıbbi özgeçmişi riskli olan gebeliklerde tercih edilen bir ileri tanı yöntemidir.
Gebelikte Ultrasonografi ve Kullanım Amaçları
Türk Perinatoloji Derneği, sağlıklı bir gebelik takibi için toplamda 5 adet ultrasonografik tetkik (12, 22, 32, 38. haftalar ve doğum öncesi) önermektedir. Ultrasonografinin temel kullanım amaçları şunlardır:
| Kullanım Amacı | Açıklama |
|---|---|
| Gebelik Tanısı ve Yaş Tayini | Gebelik haftasının ve beklenen doğum tarihinin saptanması. |
| Gelişim Takibi | Kafa çapı (BPD, HC), kemik boyu (FL) ve karın çevresi (AC) ölçümleri. |
| Anomali Taraması | 22. haftada yapılan 2. düzey ultrason ile yapısal bozuklukların saptanması. |
| Plasenta Değerlendirmesi | Bebeğin eşinin yerleşimi ve kan akışının (Doppler) incelenmesi. |
| Sıvı Kontrolü | Amniyon sıvısının miktarının ve bebeğin iyilik halinin takibi. |
Ultrasonografinin Diğer Kritik İşlevleri
- Canlılık Kontrolü: Erken dönemde bebek ölümlerinin, mol (üzüm) gebeliğin veya dış gebeliğin teşhis edilmesi anne sağlığı için hayati önem taşır.
- Ağırlık Tahmini: Bebeğin tahmini ağırlığı, doğum şekline karar verilmesinde yol göstericidir.
- Erken Doğum Riski: Rahim ağzı uzunluğu ölçülerek erken doğum riski öngörülebilir.
- Girişimsel İşlemler: Amniyosentez, kordosentez veya CVS (plasenta doku örneği) işlemleri sırasında rehberlik eder.
