Dış gebelik - ektopik gebelik
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Dış Gebelik (Ektopik Gebelik) Nedir?
Dış gebelik, döllenmiş bir yumurtanın rahim boşluğu dışında bir yere yerleşmesi durumudur. Tıbbi literatürde ektopik gebelik olarak adlandırılan bu durum, tüm gebeliklerin yaklaşık %1'inde görülür ve ilk üç ayda yaşanan anne ölümlerinin en sık sebebidir. Döllenmiş yumurta, çeşitli nedenlerle tüplerden rahim boşluğuna olan yolculuğunu tamamlayamaz. Vakaların %90-95 gibi büyük bir çoğunluğu fallop tüplerinde meydana geldiği için, bu tablo genellikle tubal gebelik olarak da bilinir.
Dış Gebelik Belirtileri Nelerdir?
Dış gebelik, başlangıç evresinde normal bir gebeliğin tüm erken dönem bulgularını taklit eder. Bu durum, teşhisin konulmasını zorlaştırabilir. Gebeliğin ilerleyen safhalarında ise tablo ağırlaşarak hayati risk oluşturabilir.
Sık görülen belirtiler şunlardır:
- Adet gecikmesi ve gebelik testlerinin pozitif çıkması
- Bulantı, kusma ve memelerde hassasiyet
- Alt karın bölgesinde şiddetli ağrı
- Anormal vajinal kanamalar
- Omuz ağrısı ve baygınlık hissi
Tüplere yerleşen gebelik büyüdükçe tüpü gerer ve bir noktadan sonra yırtılmaya neden olur. Bu durum fark edilip tedavi edilmezse, iç kanama sonucu anne ölümüyle sonuçlanabilir.
Dış Gebeliğin Nedenleri ve Risk Faktörleri
Tüplerde kısmi tıkanıklık yaratan veya tüplerin hareket kabiliyetini kısıtlayan her türlü etken dış gebeliğe zemin hazırlar. Bu risk faktörlerini şu şekilde kategorize edebiliriz:
| Neden Grubu | Açıklama |
|---|---|
| Enfeksiyonlar | Geçirilmiş enfeksiyonlar tüp içinde ve dışında yapışıklıklara yol açarak yumurtanın geçişini engeller. |
| Cerrahi İşlemler | Over kisti operasyonları veya apandisit ameliyatları sonrası oluşan doku yapışıklıkları riski artırır. |
| Doğumsal Faktörler | Tüplerdeki yapısal ve doğumsal şekil bozuklukları yumurtanın rahme ulaşmasını zorlaştırır. |
| Önceki Gebelikler | Daha önce dış gebelik öyküsü olanlarda risk %10 civarındadır. |
Doğum Kontrol Yöntemleri ve Risk İlişkisi: Spiral (RİA) kullanımı genel gebelik şansını düşürür; ancak spiral varken bir gebelik oluşursa bunun dış gebelik olma ihtimali normale göre yüksektir. Ayrıca, sadece progesteron içeren minipil türü haplar ve progesteronlu spiraller, tüp hareketlerini yavaşlatarak riski bir miktar artırabilir.
Teşhis Yöntemleri
Erken teşhis, hayati komplikasyonların önlenmesinde kritik rol oynar. Modern tıpta kullanılan başlıca teşhis yöntemleri şunlardır:
- Ultrasonografi: Gebelik testleri pozitif olmasına rağmen kesenin rahim içinde görülmemesi en önemli işarettir. Transvajinal ultrasonda tüplerde gebelik ürünü veya karın boşluğunda kan saptanabilir.
- Beta-hCG Takibi: Kanda Beta-hCG değerlerinin artış hızı izlenir. Değerlerin yüksek olmasına rağmen ultrasonda kese görülmemesi teşhisi kuvvetlendirir.
- Kuldosentez: Vajinal yoldan iğne ile karın boşluğuna girilerek pıhtılaşmayan kan gelip gelmediği kontrol edilir.
Ayırıcı Tanı: Teşhis aşamasında düşük tehdidi, akut apandisit, pelvik iltihap ve dejenere myom gibi durumlar mutlaka dışlanmalıdır.
Tedavi Seçenekleri
Dış gebelik tedavisinde hastanın durumu, gebeliğin evresi ve iç kanama olup olmaması belirleyicidir.
Cerrahi Müdahale
Eğer tüp yırtılmış ve iç kanama başlamışsa tek seçenek cerrahidir. Laparoskopi (kapalı yöntem) veya açık cerrahi ile gebelik materyali temizlenir. Duruma göre tüp korunabilir veya tamamen alınabilir.
Bekle ve Gör Yaklaşımı
Yırtılmanın olmadığı ve gebeliğin kendiliğinden sonlanma eğiliminde olduğu vakalarda uygulanır. Hasta çok sıkı takip edilmeli, Beta-hCG değerleri sıfırlanana kadar kontrol altında tutulmalıdır. Bu yöntem, hastayı cerrahi risklerden ve yapışıklıklardan korur.
İlaçla Tedavi (Kemoterapi)
Belirli kriterleri karşılayan uygun vakalarda, cerrahiye gerek kalmadan özel ilaçlar (kemoterapi) kullanılarak gebeliğin sonlandırılması mümkündür.
Nadir Görülen Dış Gebelik Türleri
- Abdominal Gebelik: Gebelik materyalinin karın boşluğuna yerleşmesidir. Çok nadir de olsa miada kadar ulaşan vakalar bildirilmiştir.
- Heterotopik Gebelik: Aynı anda hem rahim içinde hem de rahim dışında (tüplerde) gebelik bulunmasıdır. Rahim içindeki normal gebelik nedeniyle ektopik olanın gözden kaçma riski yüksektir.
- Servikal ve Ovaryen Gebelik: Gebeliğin rahim ağzına veya yumurtalıklara yerleşmesi durumudur.
Önemli Not: Dış gebeliğin risklerinden korunmanın en etkili yolu, adet gecikmesi yaşandığında vakit kaybetmeden bir uzmana başvurmaktır. Erken teşhis, hem hayati tehlikeyi önler hem de üreme sağlığını korur.
