Kadınların sorunu ; endometriosis

Endometriozis Nedir? Kadın Sağlığını Nasıl Etkiler?

Endometriozis, dünya genelinde kadınların yaklaşık yüzde 10’unu etkileyen, oldukça yaygın bir sağlık sorunudur. Normal şartlarda rahim iç boşluğunu döşeyen dokuların (endometrium), rahim dışındaki bölgelere taşınarak oralarda yerleşmesi sonucu oluşur. Bu dokular genellikle yumurtalıklar, rahim kanalları, karın iç zarı, bağırsaklar ve idrar kesesi gibi organlarda görülse de nadiren karın dışındaki bölgelerde de saptanabilir.

Adet döneminde rahim iç zarında gerçekleşen kanamaya paralel olarak, bu endometriozis odaklarında da kanama benzeri belirtiler meydana gelir. Bu durum, başta ağrılı adet görme olmak üzere pek çok şikayeti beraberinde getirir. Tedavi edilmediği takdirde bu doku birikimleri; kronik kasık ağrısı ve kısırlık (infertilite) gibi ciddi problemlere yol açabilmektedir.

Endometriozis Neden Olur?

Endometriozisin kesin nedeni günümüzde halen tam olarak bilinmemektedir. Tıp dünyasında en yaygın kabul gören teori; adet kanaması sırasında rahim içindeki dokuların tüplerden geçerek karın boşluğuna yerleşmesi ve burada gelişimini sürdürmesidir. Ayrıca, bağışıklık sisteminin bu yerleşime izin verecek şekilde normalden farklılık gösterdiği düşünülmektedir.

Hastalığın gelişiminde rol oynayan temel faktörler şunlardır:

• Genetik Yatkınlık: Annede veya yakın akrabalarda hastalık öyküsü olması riski artırır.
• Bağışıklık Sistemi: Vücudun bu dokuları temizleyememesi durumu.
• Hormonal Faktörler: Hastalığın östrojen hormonuna bağımlı ilerlemesi.

Endometriozis Belirtileri Nelerdir?

Endometriozis her kadında farklı semptomlar gösterebilir; ancak en sık rastlanan klinik belirtiler şunlardır:

• Dismenore: Şiddetli ağrılı adet dönemleri.
• Disparoni: Cinsel ilişki sırasında hissedilen ağrı.
• Kronik Ağrı: Adet öncesi karın ağrısı ve sürekli sırt ağrısı.
• Dizüri/Dikezi: Büyük tuvalete çıkarken veya idrar yaparken ağrı.
• Gebe Kalma Güçlüğü: Belirgin bir ağrı olmasa dahi çocuk sahibi olamama durumu.

Çikolata Kistleri (Endometrioma) ve Tanı Yöntemleri

Eğer endometriozis odakları yumurtalıklarda yerleşirse, içinde eski kan biriken ve çikolata kistleri olarak adlandırılan yapılar oluşabilir. Bu kistler ultrasonografi ile fark edilebilir; ancak hastalığın kesin tanısı ve evrelendirilmesi için laparoskopi (kapalı ameliyat) veya açık cerrahi gereklidir. Laparoskopi, doktorun en uygun tedavi planını hazırlamasına yardımcı olurken aynı zamanda cerrahi tedavi imkanı da sunar.

Endometriozis ve Doğurganlık İlişkisi

Endometriozis, kadınlarda kısırlığın en önemli nedenlerinden biridir. İleri evre vakalarda, hastalığın yarattığı tahribat Fallop tüplerinde (rahim kanalları) tıkanıklığa yol açabilir. Tam tıkanıklık olmayan durumlarda ise sperm geçişi olsa bile embriyonun takılması sonucu dış gebelik riski oluşabilir.

Endometriozisin doğurganlığı etkilediği düşünülen diğer mekanizmalar:

Endometriozis Tedavi Yöntemleri

Tedavinin temel amacı ağrıyı gidermek ve eğer çocuk arzusu varsa kısırlığı ortadan kaldırmaktır. Tedavi planı; hastanın yaşına, belirtilerin şiddetine ve gebelik isteğine göre kişiselleştirilir.

1. Medikal (Tıbbi) Tedavi

Endometriozis östrojen hormonuna bağımlı bir hastalıktır. Tıbbi tedavilerde amaç, hamilelik veya menopoz dönemindeki hormonal durumu taklit ederek dokuları baskılamaktır.

• Ağrı Kesiciler: Hafif vakalarda semptomları kontrol altına almak için kullanılır.
• Hormon Tedavileri: Doğum kontrol hapları veya geçici menopoz sağlayan depo iğneler (analoglar) kullanılır.
• Önemli Not: Tıbbi tedaviler gebe kalma şansını artırmaz; özellikle depo iğne kullanımı sırasında gebelik mümkün değildir.

2. Cerrahi Tedavi

Büyük çikolata kistleri veya ilaçla geçmeyen şiddetli ağrılarda cerrahi müdahale düşünülür. Laparoskopi ile yapışıklıkların açılması, odakların yakılması veya kistlerin çıkarılması hedeflenir.

Dikkat Edilmesi Gerekenler:

• Çikolata kisti ameliyatları, yumurtalık rezervine zarar verebileceği için deneyimli bir cerrah tarafından yapılmalıdır.
• 3-4 cm'den küçük kistlerde, yumurtalık rezervini korumak adına cerrahi yerine doğrudan aşılama veya tüp bebek tedavisi tercih edilebilir.

Çocuk Arzusu Olan Hastalar İçin Yol Haritası

Endometriozis tedavisinde en kritik soru çocuk arzusunun olup olmadığıdır. Eğer gebelik isteniyorsa, tıbbi veya cerrahi tedavilerin gebelik şansını artırdığına dair kesin kanıtlar bulunmadığından, doğrudan yardımcı üreme tekniklerine yönelmek en akılcı yaklaşımdır.

1. Aşılama: Kanallar açıksa ve kistler engel teşkil etmiyorsa ilk seçenek olabilir.
2. Tüp Bebek: İleri evre endometriozis, 35 yaş üstü kadınlar veya ek sperm faktörü varlığında vakit kaybetmeden tüp bebek tedavisine başvurulmalıdır.