Doğum kontrol yöntemleri ( doğum kontrolü )
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Aile Planlaması ve Doğum Kontrolünün Önemi
Her kadının dilediği zamanda ve istediği sayıda çocuk sahibi olması en temel haklarından biridir. Kontrolsüz şekilde birbirini takip eden doğumlar ve düşükler, hem anne hem de çocuk sağlığını ciddi şekilde tehdit edebilmektedir. Bu nedenle aile planlaması, sağlığa zarar vermeyecek uygun doğum kontrol yöntemleri ile profesyonelce yönetilmelidir.
Kişi için ideal olan korunma yöntemi seçildiğinde, istenmeyen gebelikler sağlığı riske atmadan tama yakın bir oranda engellenebilir. Doğru yöntem, bireyin yaşam kalitesini artırırken üreme sağlığını da koruma altına alır.
En Uygun Doğum Kontrol Yöntemi Nasıl Seçilir?
"En iyi" veya "en uygun" doğum kontrol yöntemi sorusunun tek bir yanıtı yoktur; çünkü her yöntem her birey için uygun olmayabilir. Yöntem seçiminde uzmanlar birçok farklı kriteri değerlendirir. Doğum kontrol yöntemi seçimini etkileyen faktörler şunlardır:
- Kişinin yaşı ve genel sağlık durumu
- Daha önce doğum yapıp yapmadığı
- Adet düzeni ve alışkanlıkları
- Cinsel yaşam sıklığı ve yaşam tarzı
Doğum Kontrol Hapları (Oral Kontraseptifler)
Yaygın olarak kullanılan bu ilaçlar, östrojen ve sentetik progestin hormonları içerir. Temel çalışma prensibi, yumurtlamayı önleyerek gebeliği engellemektir. Ancak bu ilaçlara başlamadan önce mutlaka doktor kontrolünden geçilmeli, jinekolojik muayene ve smear testi yapılmalıdır.
Dikkat Edilmesi Gereken Yan Etkiler ve Risk Grupları:
- Bulantı, ara kanamalar ve adet kanamasında azalma görülebilir.
- Deride lekelenme, migren ağrılarında artış ve memede hassasiyet oluşabilir.
- Yüksek tansiyon, damar, karaciğer, şeker ve migren hastaları bu hapları kullanmamalıdır.
- 35 yaş üzeri sigara içen kadınlar ve 16 yaşından küçükler için uygun değildir.
Rahim İçi Araçlar (Spiral)
1960'lardan beri güvenle kullanılan rahim içi araçlar (RİA), farklı boyut ve materyallerde üretilmektedir. Genellikle adet kanamasının 3. veya 4. günü rahme yerleştirilir. Plastik ve bakırlı çeşitlerin yanı sıra günümüzde altın, gümüş kaplama ve hormon salan spiral tipleri de mevcuttur.
| Özellik | Detaylar |
|---|---|
| Kontrol Sıklığı | Yılda en az bir kez doktor kontrolü gereklidir. |
| Olası Yan Etkiler | Kasık ağrısı, ara kanamalar ve sancılı adet dönemi. |
| Kimler İçin Uygundur? | En az bir çocuğu olan veya çocuk istemeyen kadınlar. |
| Risk Faktörü | Pelvik enfeksiyon riskini artırarak tüp tıkanıklığına yol açabilir. |
Prezervatif (Kondom)
İnce lastik bir materyalden üretilen prezervatif, spermin vajinaya girmesini engelleyen güvenilir bir yöntemdir. En büyük avantajı, cinsel ilişki ile bulaşan hastalıklara karşı koruma sağlamasıdır. Yan etkisi yok denecek kadar azdır; nadiren materyale karşı alerjik reaksiyon görülebilir.
Prezervatifin tek başına koruyuculuğu hap veya spirale göre daha düşüktür. Ancak spermisid (sperm öldürücü) krem, jel veya köpüklerle birlikte kullanıldığında etkinliği doğum kontrol hapı seviyelerine ulaşır.
Hormon İmplantları ve Enjeksiyonlar
Uzun süreli koruma arayanlar için hormonal alternatifler mevcuttur:
- Hormon İmplantları: Deri altına yerleştirilen kapsüllerdir. Progestin salgılayarak 5 yıl boyunca koruma sağlar. Deneyimli hekimler tarafından uygulanmalıdır.
- Hormon Enjeksiyonları: Üç ayda bir uygulanan progestin içerikli iğnelerdir. Bir yıldan uzun süreli kullanımda adet kesilmesine neden olabildiği için ileride çocuk planlayanlara önerilmez.
Cerrahi Sterilizasyon (Kısırlaştırma)
Cerrahi yöntemler, istendiğinde geriye dönüşü mümkün olan kalıcı yöntemlerdir. Gelişmiş ülkelerdeki çiftlerin yaklaşık %24'ü bu yöntemi tercih etmektedir.
- Kadınlarda (Tubal Sterilizasyon): Tüplerin bağlanması işlemidir. Güvenilirliği %99.8 olup cinsel yaşama veya ruh sağlığına olumsuz bir etkisi yoktur.
- Erkeklerde (Vazektomi): Üreme kanallarının bağlanması işlemidir.
Ertesi Gün Hapı (İlişki Sonrası Korunma)
Korunmasız cinsel ilişki sonrası gebeliği önlemek amacıyla kullanılan acil bir yöntemdir. Östrojen ve progestin içeren bu ilaçlar, rahmin iç tabakasının gelişimini engelleyerek çalışır. İlişkiden sonraki ilk 72 saat içinde alındığında gebeliği %97 oranında önler. Bu yöntem bir kürtaj değil, gebeliği oluşmadan engelleme girişimidir.
