Over ( yumurtalık ) tümörleri
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Yumurtalık (Over) Anatomisi ve Fonksiyonları
Yumurtalıklar (overler), pelvis boşluğunun arka yan kısmında (fossa ovarika) yer alan, kabuklu badem büyüklüğünde organlardır. Ortalama 3,75 cm uzunluğunda ve 2,5 cm eninde olan bu iki taraflı organ, ligamentum ovarii proprium adı verilen bir bağ ile rahme (uterus) bağlanır. Yumurtalıklar; östrojen, progesteron ve androjen gibi hayati hormonları salgılayarak üremenin devamlılığını sağlar.
Yumurtalık Tümörlerinin Sınıflandırılması
Yumurtalık tümörleri yapılarına ve biyolojik davranışlarına göre üç ana grupta incelenir:
- Yumurtalık Kistleri: Follikül, corpus luteum, theca lutein, polikistik over, endometrial ve germinal inklüzyon kistleri.
- İyi Huylu (Benign) Tümörler: Seröz ve müsinöz kistler, Brenner tümörü, dermoid kist ve over fibromu.
- Yumurtalık Kanseri (Malign): Epitelyal, germ hücreli ve seks kord stromal tümörler.
1. Yumurtalık Kistleri ve Özellikleri
Follikül Kisti: Ovülasyonun gerçekleşmemesi ve follikülün çatlamaması sonucu oluşur. Çapları 4-10 cm arasına ulaşabilir.
Corpus Luteum Kisti: Yumurtlamadan sonra oluşan sarı cismin kistleşmesidir. Gebelikte büyüyebilir; rüptür ve kanama riski nedeniyle klinik olarak dış gebelikle karıştırılabilir.
Theca Lutein Kisti: Çoğul gebelik veya mol hidatiform gibi durumlarda yüksek hormon etkisiyle oluşur. Daima bilateral (çift taraflı) olup boyutları 15 cm'yi aşabilir.
Polikistik Ovarium (Stein-Leventhal Sendromu): Anovulasyona bağlı olarak yumurtalıkların etrafında tesbih dizisi gibi milimetrik folliküllerin saptanmasıdır. Yumurtalık tabakası kalın, sert ve beyaz bir görünüm alır.
Endometrial Kist (Çikolata Kisti): Rahim içi dokunun (endometrium) yumurtalık üzerinde bulunması ve her adet döneminde kanamasıyla oluşur. 3 cm'den büyük kistlerin laparoskopik olarak çıkarılması önerilir.
Germinal İnklüzyon Kisti: Fonksiyonel olmayan bu kistler, yüzey epitelinin kortekste sıkışmasıyla oluşur ve boyutları birkaç milimetreden santimetreye kadar değişebilir.
2. İyi Huylu (Benign) Yumurtalık Tümörleri
| Tümör Tipi | Görülme Sıklığı / Yaş | Temel Özellikleri |
|---|---|---|
| Seröz Kistler | 30-40 Yaş (%23) | Kistik yapıda, yüzeyinde papiller oluşumlar bulunur. |
| Müsinöz Kistler | 20-50 Yaş (%16-30) | Çok bölmeli, büyük hacimli ve genellikle tek taraflıdır. |
| Dermoid Kist | Genç Kadınlar (%16-25) | İçinde kıl, kemik, kıkırdak ve yağ dokusu barındırır. |
| Brenner Tümörü | Tüm Over Tümörlerinin %3'ü | Yavaş büyür, solid yapılıdır; Meigs sendromuna yol açabilir. |
| Over Fibromu | Ortalama 48 Yaş | Sert, bağ dokusu kaynaklıdır; asit ve hidrotoraks eşlik edebilir. |
3. Yumurtalık Kanseri ve Malign Tümörler
Jinekolojik kanserler arasında mortalitesi en yüksek olan tür over kanseridir. Tüm kanserlerin %3'ünü oluşturur ve erken evrede yakalanması sağkalım (survi) süresini önemli ölçüde uzatır.
Epitelyal Over Tümörleri
Over kanserlerinin %90'ını oluşturur. Aile öyküsü (meme, rahim, kolon kanseri) ve BRCA gen mutasyonu en önemli risk faktörleridir. Çok doğum yapmış ve emzirmiş kadınlarda risk daha düşüktür.
Germ Hücreli Tümörler
Tüm yumurtalık tümörlerinin %20'sini oluşturur.
- Disgerminom: Genç kadınlarda en sık görülen kötü huylu germ hücreli tümördür.
- İmmatür Teratom: 10-20 yaş aralığında görülür, agresif seyredebilir.
- Struma Ovari: Tiroid dokusu içeren özel bir türdür; hipertiroidizm tablosuna yol açabilir.
Seks Kord Stromal Tümörler
Hormon salgılama özellikleriyle bilinirler:
- Granüloza Hücreli Tümör: Östrojen salgılar; çocuklarda erken puberteye, yetişkinlerde vajinal kanamaya neden olur.
- Sertoli-Leydig Hücreli Tümör: Androjenik karakterlidir; ses kalınlaşması ve kıllanma (hirsutismus) gibi virilizasyon belirtileri yapar.
Komplikasyonlar, Tanı ve Tedavi Süreçleri
Komplikasyonlar: Yumurtalık tümörlerinde en sık karşılaşılan acil durumlar; tümörün kendi etrafında dönmesi (torsiyon), kistin patlaması (rüptür) ve enfeksiyondur.
Tanı Yöntemleri:
- Jinekolojik muayene ve ultrasonografi.
- Tümör markerları (CA125, CA19-9, AFP, CEA).
- Laparoskopi ve histopatolojik inceleme.
Tedavi Yaklaşımları: İyi huylu kistler ilaç tedavisine yanıt vermediğinde laparoskopi veya laparotomi ile çıkarılır. Kanser vakalarında ise radikal cerrahi temel tedavidir. Hastalığın evresine ve tipine göre cerrahi sonrası kemoterapi ve radyoterapi planlanır.
