Gebelik takibi

Gebelik Takibi (Prenatal Bakım) Nedir ve Neden Önemlidir?

Gebelik takibi (prenatal bakım), hamilelik teşhis edildikten sonra tüm süreç boyunca anne adayının ve fetüsün sağlığını değerlendirmek amacıyla yapılan profesyonel izlemdir. Bu sürecin temel amacı, gebelik evrelerini yakından takip ederek olası riskleri önceden belirlemek ve zamanında gerekli tıbbi önlemleri almaktır.

Gebelik Yaşı ve Tahmini Doğum Tarihi Hesaplaması

Tıbbi olarak normal gebelik süresinin başlangıcı, anne adayının son adet tarihi (SAT) olarak kabul edilir. Bu tarihe göre gebelik süresi ortalama 280 gün (40 hafta veya 10 lunar ay) sürer. Tahmini doğum tarihi, Naegele kuralı kullanılarak hesaplanır. Bu yöntemde SAT'nin ilk gününe 7 gün eklenir, 3 ay geri gidilir ve 1 yıl ilave edilir.

Gebelik sürecindeki önemli dönüm noktaları şunlardır:

• 6. Hafta: Kaliteli bir ultrasonografi ile fetal kalp atımları izlenebilir.
• 19. Hafta: İlk gebeliklerde fetal hareketler genellikle bu haftadan itibaren hissedilir (sonraki gebeliklerde daha erken fark edilebilir).
• 20. Hafta: Rahim üst kısmı (fundus) göbek seviyesine ulaşır.

Not: Son adet tarihini bilmeyen veya ultrason ölçümleri SAT ile uyumsuz olan gebelerde, ilk trimester (ilk üç ay) ultrasonografisi ile fetal yaş kesinleştirilir.

Gebelik Boyunca Yapılması Gereken Rutin Tetkikler ve Taramalar

Sağlıklı bir doğum süreci için belirli haftalarda yapılması gereken testler aşağıda tabloda özetlenmiştir:

Gebelikte Beslenme ve İdeal Kilo Alımı

Gebe kadınların günlük kalori ihtiyacı, normal döneme göre 300-500 kalori artış gösterir. Bu süreçte demir ihtiyacı hem artan kan hacmi hem de fetüsün gelişimi için kritiktir. Demir; kırmızı et, karaciğer, yumurta, yeşil yapraklı sebzeler ve kuru baklagillerde bolca bulunur. Demir ilaçları, emilimi artırmak için aç karnına ve portakal suyu ile tüketilmelidir. Ayrıca Toxoplazma riski nedeniyle çiğ et tüketiminden kesinlikle kaçınılmalıdır.

Kilo Kontrolü Hakkında Bilinmesi Gerekenler:

• Toplam gebelik boyunca 12-16 kg alımı normal kabul edilir.
• İlk 3 ayda en fazla 3 kg alınmalıdır.
• Son 3 ayda haftalık artış 0.5 kg'ı geçmemelidir.
• Kilolu gebeler bile en az 7 kg almalıdır; bu sınırın altında kalmak bebekte gelişme geriliğine yol açabilir.

Bulantı ve Kusmaları Önleme Stratejileri

Özellikle ilk trimesterde görülen mide şikayetlerini yönetmek için şu adımlar izlenmelidir:

• Mideyi asla tamamen boş bırakmamalı, sık aralıklarla beslenilmelidir.
• Yağlı ve baharatlı yiyeceklerden uzak durulmalıdır.
• Gece ara öğününde süt, yoğurt veya et gibi protein kaynakları tüketilmelidir.
• Sabah yataktan kalkmadan önce kraker veya ekmek gibi kuru gıdalar yenmelidir.

Gebelikte Egzersiz ve Fiziksel Aktivite

Tıbbi bir engel olmadığı sürece orta düzeyde egzersiz, kalp-damar ve kas performansını artırır. Ancak bazı kurallara dikkat edilmelidir:

• Önerilenler: Ağırlık içermeyen ve karın kaslarını zorlamayan aktiviteler.
• Kaçınılması Gerekenler: Aerobik egzersizler (oksijen miktarını azalttığı için), denge kaybına yol açabilecek hareketler ve uzun süre ayakta durmak.
• Riskli Durumlar: Erken doğum riski, rahim ağzı yetmezliği, kanama veya bebekte gelişme geriliği olanlar egzersiz yapmamalıdır.

Zararlı Alışkanlıklar ve Riskleri

• Sigara: Karbonmonoksit ve nikotin nedeniyle düşük, plasentanın erken ayrılması, su kesesinin erken açılması ve ani bebek ölümü riskini artırır.
• Alkol: Plasentayı doğrudan geçer. Özellikle ilk üç ayda teratojenik etki göstererek yüz anomalilerine ve beyin fonksiyon bozukluklarına neden olur.
• Yasadışı Maddeler: Marihuana ve kokain gibi maddeler; fetal ölüm, gelişme geriliği ve davranış bozukluklarına yol açar. Bağımlılığı olan gebeler mutlaka tedavi görmelidir.

Gebelikte Aşılanma ve Bağışıklama

İdeal olan, kızamık, kızamıkçık ve su çiçeği gibi aşıların gebelik öncesi tamamlanmasıdır. Gebelik sırasında ise durum şöyledir:

• Canlı virüs aşıları fetüs için risk taşıdığından uygulanmaz.
• Tetanoz ve difteri aşıları güvenle yapılabilir.
• Risk grubundaki gebelere (astım, diyabet vb.) uygun mevsimde influenza aşısı yapılabilir.
• Belirli enfeksiyonlara maruz kalan gebelere koruyucu immünglobilin tedavisi uygulanabilir.

Sık Karşılaşılan Şikayetler ve Cinsel Yaşam

Gebelikte sırt ağrısı, kasık ağrısı ve hemoroid sık görülür. Bu sorunları hafifletmek için dik duruş sergilemek, yüksek topuklu ayakkabılardan kaçınmak ve kabızlığı önlemek önemlidir. Ayrıca, kanama veya erken doğum riski bulunmayan gebeliklerde cinsel ilişki kısıtlanmazken, bu riskleri taşıyan kadınların cinsel ilişkiden kaçınması önerilir.