Çocuk ve bebeklerde işitme kayıpları

Bebeklerde İşitme Gelişimi ve Konuşma İlişkisi

İnsanlar arası iletişimde en temel araç olan konuşma, bebeklik döneminde çevredeki seslerin duyulmasıyla öğrenilir. Sağlıklı bir konuşma gelişiminin ön koşulu, normal işitme fonksiyonuna sahip olmaktır. İşitme kayıpları, bebeklerin dili ve lisanı öğrenmesini doğrudan engeller. Kaybın derecesi arttıkça, konuşmanın anlaşılabilirliği azalır ve belirli bir seviyeden sonra konuşma kendiliğinden öğrenilemez hale gelir.

Ses, hava yoluyla iletilen bir enerjidir ve dış kulak yolundan geçerek kulak zarında titreşim oluşturur. Bu mekanik enerji, orta kulak kemikçikleri vasıtasıyla iç kulağa, oradan da sinir hücreleri aracılığıyla elektrik enerjisine dönüştürülerek beyne iletilir. Dış ve orta kulak kaynaklı kayıplarda ses enerji kaybederken; iç kulak kaynaklı kayıplarda hücrelerin hassasiyeti azaldığı için daha yüksek şiddette sese ihtiyaç duyulur.

İşitme Kaybı Dereceleri ve Yüzdesel Karşılıkları

Ses enerjisi desibel (dB) birimi ile ifade edilir ve toplumda duyulabilen en düşük ses ortalaması 0 dB kabul edilir. İşitme kayıplarının desibel cinsinden yaklaşık yüzdesel değerleri şu şekildedir:

Özellikle "s, z, p, t" gibi düşük enerjili sessiz harfler, 30 dB'lik hafif kayıplarda bile duyulamaz. Bu durum, yeni öğrenme dönemindeki bebeklerin konuşma gelişimini ciddi şekilde bozar. Erken dönemde fark edilmeyen kayıplar; dil gecikmesine, sosyal problemlere ve okul başarısızlığına yol açar.

Bebeklerde Normal İşitme ve Konuşma Evreleri

Normal işiten bir bebeğin gelişim süreci şu basamakları izler:

• 6. Hafta: İnsan sesine farklı tepkiler vermeye başlar.
• 6. Ay: Dili parça parça hafızasına kaydeder.
• 1. Yıl: Çevresel uyaranları ve lisanı öğrenir, kelimeleri anlamaya başlar.
• 1 Yaş Sonrası: Kelime haznesi gelişir ve aktif konuşma başlar.

İlk yıl boyunca beyindeki işitme bölgeleri ve sinir bağlantıları hızla olgunlaşır. İşitsel uyaranların eksikliği bu nörolojik gelişimi bozar. Bu nedenle, kaybın en erken sürede saptanması hayati önem taşır.

İşitme Kaybı Derecelendirmesi ve Etkileri

Erişkinlerde 20 dB normal kabul edilirken, bebek ve çocuklarda 15 dB üzerindeki değerler işitme kaybı sayılır. Kayıplar şu şekilde sınıflandırılır:

• Çok Hafif Derece (15-30 dB): Hafif dil gecikmesi ve öğrenme güçlüğü yaratır. "S, Z" gibi harfleri duymak zordur.
• Hafif Derece (30-50 dB): Konuşulanı anlamak için cihaz kullanımı şarttır. Kelime haznesi sınırlı kalır.
• Orta Derece (50-70 dB): Özel eğitim ve erken cihaz uygulaması olmadan lisan gelişemez.
• İleri ve Çok İleri Derece (70 dB Üzeri): Cihazsız ses duyulamaz. Konuşma monotondur ve ciddi öğrenme sorunları görülür.

İşitme ve Lisan Gelişimini Etkileyen Faktörler

1. Kaybın derecesi, tipi ve tuttuğu frekanslar
2. Tanı ve tedaviye başlanma zamanı
3. Alınan eğitim ve ailenin yaklaşımı
4. Çocuğun zekası ve kaybın ilerleyici olup olmaması

Risk Faktörleri ve Tanı Yöntemleri

İşitme kaybı, her 1000 canlı doğumda 1 ila 3 arasında görülür. Kayıpların ilk 3 ay içinde tespit edilmesi ve en geç 6. ayda tedaviye başlanması kritiktir.

Yenidoğan Döneminde (0-28 gün) Riskler:

• Ailede çocukluk çağı işitme kaybı öyküsü
• Gebelikte geçirilen enfeksiyonlar (Kızamıkçık, CMV, Herpes vb.)
• 1500 gram altı doğum ağırlığı veya ağır sarılık
• 5 günden uzun solunum cihazına bağlı kalma

29 Gün - 3 Yaş Arası Takip Gerektiren Durumlar:

• Konuşma ve lisan gecikmesi şüphesi
• Menenjit veya ciddi kafa travması
• Sık tekrarlayan orta kulak sıvı birikimi

İşitme Kaybı Nedenleri ve Sınıflandırma

İşitme kayıpları İletim tipi ve Sensörinöral tip olarak ikiye ayrılır. Sensörinöral kayıplar kalıtımsal (%70 sendromsuz) veya kalıtımsal olmayan nedenlerden kaynaklanabilir.

• Menenjit: Sonradan oluşan kayıpların en sık nedenidir.
• Kabakulak: Çocukluk çağı tek taraflı işitme kaybının yaygın sebebidir.
• Kızamıkçık: Gebelik öncesi aşılama ile önlenebilir.

Tanı ve Değerlendirme Testleri

Tanı süreci; detaylı aile hikayesi, fiziksel muayene ve objektif/sübjektif testleri kapsar.

Kullanılan Başlıca Testler:

• Objektif Testler: BERA (Beyin sapı odyometrisi), OAE (Oto akustik emisyonlar), Timpanometri.
• Sübjektif Testler: Oyun odyometrisi (3,5 yaş sonrası), Standart odyometri (5 yaş sonrası).
• Gelişimsel Gözlem: 6-9 ayda sese yönelme, 10 ayda adına tepki, 12 ayda sözlü komutları anlama.