Allerji ve kbb ilişkisi
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Alerji Nedir? Bağışıklık Sisteminin Tepkisi
Günlük hayatta sıkça duyduğumuz alerji, vücudun çevredeki yabancı maddelere karşı verdiği aşırı bir bağışıklık yanıtıdır. Burun, ağız veya göz yoluyla vücuda temas eden partiküllere karşı savunma mekanizması olarak İmmünglobulin E üretilir. Bazı bireylerde bu üretim normalden çok daha fazla gerçekleşir; bu kişilere alerjik (atopik), reaksiyona neden olan maddelere ise alerjen denir.
Bir kişinin alerjik yapıya sahip olmasında birçok farklı faktör rol oynasa da, uzmanlar en çok genetik yatkınlık üzerinde durmaktadır. Alerjiler, tetikleyici unsurlara ve görülme zamanlarına göre dört ana grupta incelenir:
- Saman Nezlesi (Mevsimsel Alerji)
- Pereniyal Alerji (Yıl Boyu Süren Alerji)
- Mesleki Alerjiler
- Gıda Alerjileri
Alerji Tipleri ve Tetikleyici Faktörler
Mevsimsel Alerji (Saman Nezlesi)
Saman nezlesi en sık polenler nedeniyle ortaya çıkar. İlkbahar aylarında ağaç polenleri, yaz sonunda ot ve çayır polenleri, sonbaharda ise özellikle yağmurlu sezonlarda küf mantarı sporları temel tetikleyicilerdir.
Pereniyal Alerji (Yıl Boyu Süren Alerji)
Tüm yıl devam eden bu alerji türüne, gözle görülmeyen ve mite (akar) denilen canlılar neden olur. Mitelar özellikle 15-20 derece sıcaklıkta ve %60-70 nem oranında, halı, perde, yastık ve battaniye gibi tozlu ortamlarda yaşarlar. Ayrıca evcil hayvanların salya proteinleri ve son yıllarda artış gösteren hamamböcekleri de pereniyal alerjinin önemli sebeplerindendir.
Mesleki ve Çevresel Alerjenler
Mesleki alerjenler, çalışma ortamına bağlı olarak gelişir. Laboratuvar çalışanları için fareler, sağlık personeli için lateks eldivenler ve marangozlar için ağaç tozları bu grupta yer alır. Hava kirliliği, sigara ve egzoz dumanı doğrudan alerjen olmasalar da, burun dokusuna zarar vererek alerjik reaksiyonların şiddetini artırırlar.
Gıda Alerjisi ve Belirtileri
Gıda alerjisi oldukça yaygındır ve reaksiyonlar besin tüketimini takiben başlar. Bu alerji türü sabit ve periyodik olmak üzere ikiye ayrılır:
- Sabit Tip: Besin alımından kısa süre sonra başlar; burun tıkanıklığından alerjik şoka kadar gidebilir.
- Periyodik Tip: Belirtiler daha geç ortaya çıkar. Besinin miktarı ve tüketilme sıklığı (aşırı tüketim) reaksiyonu tetikleyebilir.
| Yaygın Gıda Alerjenleri | Diğer Belirtiler |
|---|---|
| Yumurta, Peynir, Süt | Bağırsak Bozukluğu |
| Balık, Soya, Buğday | Kusma ve Bulantı |
| Çilek, Kivi, Domates | Ekzema ve Dermatit |
| Fındık, Fasulye, Aspirin | Astım ve Nefes Darlığı |
Alerjinin Klinik Belirtileri ve Komplikasyonlar
Alerji türüne göre semptomlar değişiklik gösterir. Saman nezlesinde ani hapşırık, burun tıkanıklığı, sulu akıntı ve gözlerde yanma görülürken; pereniyal alerjide geniz akıntısı, koku/tat kaybı ve kulakta dolgunluk hissi baskındır.
Özellikle çocuklarda orta kulakta sıvı toplanması ve sinüs kanallarındaki ödem nedeniyle gelişen sinüzit, alerjinin ciddi sonuçlarındandır. Gıda alerjilerinde ise en tehlikeli durum, hayati risk taşıyan anafilaktik şok ve gırtlak ödemidir.
Alerji Teşhisi ve Tedavi Yöntemleri
Alerji teşhisinde cilt testleri veya laboratuvar ortamında yapılan Elisa ve radyoabsorbsiyon sistemleri kullanılır. Tedavi süreci ise şu aşamalardan oluşur:
- Korunma: Polen döneminde maske kullanmak, pencereleri kapalı tutmak, evcil hayvan temizliğine dikkat etmek ve yatak takımlarını özel kılıflarla korumak.
- İlaç Tedavisi: Doktor kontrolünde antihistaminikler, kortizonlu spreyler ve kromolin sodyum kullanımı.
- İmmünterapi (Aşı Tedavisi): Alerjenlerin artan dozlarda vücuda verilerek bağışıklık kazanılmasını sağlayan yöntem.
- Beslenme Düzeni: Gıda alerjisinde temel çözüm, alerjiye neden olan besinin diyetten tamamen çıkarılmasıdır.
Sonuç olarak, ailedeki genetik eğilimin bilinmesi, doğru teşhis ve kişinin tedavi sürecinde bilinçli hareket etmesi, alerji yönetimindeki en kritik faktörlerdir.
