Serebral Palsy Tanısı ve Muayenesi
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Serebral Palsi Tanısı ve Muayene Süreçleri
Serebral Palsi (SP) tanısı, çocuğun motor gelişimi, kas tonusu ve reflekslerinin detaylı bir şekilde incelenmesini gerektiren multidisipliner bir süreçtir. Tanı aşamasında uygulanan muayene planı, hem nörolojik hem de ortopedik değerlendirmeleri kapsayarak çocuğun fonksiyonel kapasitesini belirlemeyi hedefler. İlk değerlendirmede ana odak noktası, merkezi sinir sistemi hasarının motor fonksiyonlar üzerindeki etkilerini saptamaktır.
Nörolojik Muayene ve Zihinsel Durum Değerlendirmesi
Nörolojik muayene, çocuğun mental durumu ve çevreyle olan etkileşiminin gözlemlenmesiyle başlar. Bu aşamada, çocuğun yaşına uygun zihinsel fonksiyonlara sahip olup olmadığı titizlikle incelenir. Erken tanı ve tedavi imkanları nedeniyle, poliklinik şartlarındaki basit muayenelerle yetinilmemeli; her çocuk için ayrıntılı görme ve işitme tetkikleri (VEP ve BAEP) mutlaka yapılmalıdır.
Kas Gücü ve Selektif Motor Kontrol
Serebral Palsili çocuklarda kasların istemli kontrolü genellikle kısıtlıdır. Çocuk, eklemlerini birbirinden bağımsız hareket ettirmekte zorlandığı için bu duruma selektif motor kontrol bozukluğu adı verilir. Bir hareket yapılmak istendiğinde tüm ekstremite birlikte hareket eder; bu nedenle kas gücü izole olarak değil, basit hareketler yaptırılarak dolaylı yoldan değerlendirilir.
Refleksler ve Prognoz Göstergeleri
Muayenede, normalde kaybolması gereken ilkel reflekslerin (Moro, asimetrik/simetrik tonik boyun, ayak basma vb.) devam edip etmediği kontrol edilir. Bu reflekslerin sebat etmesi veya paraşüt reaksiyonu gibi koruyucu mekanizmaların gelişmemesi olumsuz prognoz göstergesidir. Ayrıca spastisite durumunda derin tendon reflekslerinde artış ve Babinski gibi patolojik refleksler gözlemlenirken, diskinetik SP'de bu bulgulara nadiren rastlanır.
Kas Tonusu ve Ashworth Skalası
Kas tonusunun doğru değerlendirilmesi için çocuğun sakin bir pozisyonda olması şarttır. Spastisiteyi derecelendirmek amacıyla eklem pasif olarak hareket ettirilir ve hissedilen direnç Ashworth Skalası kullanılarak şu şekilde sınıflandırılır:
| Derece | Tanımlama |
|---|---|
| 1 | Eklem hareketine karşı artmış direnç yok, tonus doğal. |
| 2 | Eklem hareketine karşı hafif artmış direnç mevcut. |
| 3 | Belirgin artmış direnç, hareket güçlükle tamamlanır. |
| 4 | Ekstremite rijittir, hareket ettirilemez. |
| Dış Bulgu | Tremor, kore, atetoz, distoni ve ataksi gibi istemsiz hareketler. |
Ortopedik Muayene ve Deformite Analizi
Ortopedik muayene; eklem hareket açıklığı, kontraktürler, denge ve postür üzerine yoğunlaşır. Muayene sırasında kasların aniden gerilmemesi ve spastisitenin artmaması için hareketler oldukça yumuşak yapılmalıdır.
Sırt, Bel ve Kalça Muayenesi
Sırt ve bel bölgesinde skolyoz, kifoz ve lordoz varlığı; hasta ayaktayken, otururken veya öne eğilerek incelenir. Kalça muayenesinde ise fleksiyon kontraktürlerini belirlemek için özel testler uygulanır:
- Thomas Testi: Sırtüstü yatan çocukta kalça fleksiyon kontraktürünü ölçer.
- Ely Testi: Yüzükoyun pozisyonda kuadriseps gerginliğini değerlendirir.
- Staheli Testi: Pelvis stabilize edilerek kalça ekstansiyon kapasitesini ölçer.
- Collis Horizontal Refleksi: 4. aydan itibaren baş tutma ve ekstremite pozisyonunu değerlendirir.
Diz ve Ayak Muayenesi
Diz bölgesinde Hamstring kontraktürü popliteal açı ölçülerek belirlenir. Ayak muayenesinde ise triseps gerginliğini ve gastroknemius kısalığını ayırt etmek için Silfverskiold testi uygulanır. Bacak boyu farkı ölçümleri, pelvis asimetrisini anlamak adına spina iliaka anterior superiordan iç malleole kadar titizlikle yapılmalıdır.
Üst Ekstremite ve El Fonksiyonları
Omuz, dirsek ve ön kol hareket açıklıklarının yanı sıra el bileği ve parmakların koordinasyonu incelenir. Eldeki fleksör gerginlik, Volkmann açısı ile ölçülür. Özellikle Serebral Palsi'de sık görülen başparmak avuç içinde (thumb in palm) deformitesi; parmak arası açıklığı, adale spastisitesi ve eklem hipermobilitesi kriterlerine göre değerlendirilir.
Fonksiyonel Değerlendirme ve Ölçekler
Çocuğun motor becerilerini ve günlük yaşamdaki bağımsızlığını ölçmek için uluslararası geçerliliği olan skalalar kullanılır:
- GMFM (Kaba Motor Fonksiyon Ölçütü): Tedavi sürecindeki değişimleri izlemek için en duyarlı ölçüttür.
- WeeFIM: 6 ay - 7 yaş arası çocuklarda sosyal ve mental bağımsızlığı değerlendirir.
- MAI ve PEDI: Özellikle MAI, 4. aydan itibaren SP riskini belirlemede etkilidir.
Yürüme Analizi ve Patolojik Yürüme Tipleri
Modern kliniklerde yürüme analizi; video kayıtları, dinamik EMG, basınç plakaları ve oksimetre eşliğinde bilgisayar destekli olarak yapılır. Bu analizler cerrahi planlama için veri sağlasa da, deneyimli bir hekimin gözlemi tedavi planı için birincil öneme sahiptir.
Sık Karşılaşılan Patolojik Yürüme Tipleri:
- Sıçrama Yürüyüşü (Jump Knee Gait): Kalça ve diz fleksiyonu ile karakterize, diplejik olgularda görülür.
- Oraklama Yürüyüşü (Circumduction): Hemiplejiklere özgü, ayağı yerden kesmek için kalçanın dıştan savrulmasıdır.
- Bükük Diz Yürüyüşü (Crouch Knee Gait): Kalça ve dizlerin aşırı fleksiyonda olduğu, genellikle uygunsuz cerrahi sonrası gelişen tablodur.
- Makaslama Yürüyüşü (Scissoring Gait): Addüktör spastisite nedeniyle dizlerin birbirine çarparak ilerlemesidir.
Sonuç olarak, Serebral Palsi muayenesi sadece fiziksel bulguları değil, çocuğun ambulasyon kapasitesini (toplum içi, ev içi veya fizyolojik yürüme) ve yaşam kalitesini artıracak tüm fonksiyonel gereksinimleri kapsamalıdır.
