Psikolojik Travma ve Travma Sonrası Stres Bozukluğu
Travma sonrası stres problemleri savaş, doğal afet, tecavüz, kaza, şiddet, taciz gibi ürkütücü olaylardan sonra ortaya çıkar ve uzun süre devam edebilir. Çoğu kişi yaşamında bu gibi travmatik olaylara şahit olmuştur veya deneyimlemiştir. Bu noktada bazı bireyler travmatik olaydan sonra kendi kendine iyileşme/ düzelme sağlarken bazı bireyler de travmadan dolayı yıllarca stres veya anksiyete yaşamaya devam eder. Bu noktada her travma yaşayan birey de kalıcı etkileri olduğu söylenemez.
Psikolojik travma;
Olay, korku, olağan üstü ya da çaresizlik duygusu ortaya çıkardığı zaman ya da olayda bireyin kendisinin ya da yakınının ölüm/ yaralanma tehlikesi olması durumudur.
Toplumda psikolojik travmaya neden olan olaylar yaygın olarak görülmektedir. Araştırmalara bakıldığı zaman her iki bireyden birinin hayatında en az bir kez bu tür olayları yasadığı/şahit olduğunu gösteriyor.
Psikolojik travmadan sonra depresyon ve travma sonrası stres bozukluğu en sık görülen hastalıklardır. Bireyi dehşete götüren, çok korkutan veya çaresiz hissetmesine yol açan olayların uzun vadede psikolojik problemlere neden olduğu bilinmektedir. Psikolojik travmalardan sonra sıklıkla görülen depresyonda en sık rastlanılan semptomlar isteksizlik, uykunun azalması veya artması, iştahın azalması veya artması, enerjide azalma, yaşamdan zevk almama ve moral bozukluğudur. Psikolojik travmadan sonra depresyon ilk kez görülebileceği gibi, daha önceden de depresyon yaşamış bireylerde nüks görülebilmektedir.
Travma sonrası stres bozukluğunda görülen semptomlar ise kabus görme, uyumada güçlük, tavmatik olayla sık sık görüntüleme, bireylere yabancılaşma, olayın tekrardan yaşanacağına dair korku hissetme, diken üstünde olma, geleceğe dair plan yapamama, sinirlilik hali, olayı anımsatan durumlardan huzursuzluk yaşama ve kaçınma davranışlarıdır.
Bu semptomlar bir çok kişide travma olayından sonra görülür ve genelde bir iki hafta içersin de kendiliğinden düzelir fakat bazı bireylerde aylarca/yıllarca devam edebilir. Bazen de travmatik olay yaşandıktan sonra aylar sonra semptomlar kendini gösterebilir.
TSSB olan bir çok bireyde aynı zamanda diğer psikolojik rahatsızlıklarda görülebilmektedir. Örneğin en sık görülen depresyon olmakla birlikte, kaygı bozuklukları, aşırı madde ve alkol kullanımı da görülebilmektedir. Daha önceden herhangi bir psikolojik rahatsızlığı olan ve geçiren bireylerde travma sonrasında tekrardan hastalığının nüks etme ihtimali yüksektir.
Psikolojik travmanın şiddeti ne kadar fazla ise psikolojik etkileride o kadar fazla ve uzun vadelidir. Örneğin depremde enkaz altında kalan bireyler enkaz altında kalmayanlara göre veya yakın çevresinden birini kaybedenler kaybetmeyenlere göre daha fazla psikolojik problem yaşamaktadırlar. Buna ek olarak travma esnasında yaşanan korku düzeyi de çok önemlidir.
Kaçınma veya unutmaya çalışma travmanın etkilerini azaltmıyor
Bireyler olayı anımsatan durumlardan kaçınarak veya onları unutmaya çalışarak etkilerinin azalacağını düşünüyorlar. Fakat olayı unutmaya ve olmamış gibi davrananlar, problemler için yardıma arayanlar, problemleri çevresindekilerle paylaşanlara göre iyileşmede daha fazla gecikiyorlar. Travma sonrasında iyileştirmeye önemli katkısı olan bir diğer nokta ise sosyal destektir.
Zaman travmanın etkilerini tamamen ortadan kaldırmıyor
Yapılan araştırmalara baktığımız zaman travmadan sonraki ilk günlerde bireyler psikolojik olarak etkilendiğini, kaygı, korku ve kabuslar gördüğünü fakat bir çok bireyde bu belirtilerin birkaç hafta içerisinde geçtiğini gösteriyor. Fakat etki altında kalan her 5-6 bireyden birinde belirtilerin geçmesi çok daha uzun vadeli olabiliyor, bazen de yıllarca sürebiliyor. Bundan dolayı zamanla geçer sözü her bize birey için geçerli olmadığını gösteriyor.
Tedavisi:
TSSB tedavisinde ilaç ve psikoterapinin etkili olduğu bilinmektedir. Travmadan her bireyin etkilenme oranı farklıdır. Bu yüzden her birey için en uygun tedavi yönteminin belirlenmesi önemlidir.
İlaç tedavileri:
TSSB tedavisinde antidepresan ilaçları etkili olmaktadır. Özellikle bu duruma depresyon da eşlik ediyorsa antidepresan kullanılması gerekmektedir. İlaç tedavisi doktorun kontrolünde sağlanmalıdır, doktorun önerdiği süre ve dozda kullanılmalıdır.
Psikoterapi:
Psikoterapi ekolleri arasında bilişsel davranışçı terapi TSSB tedavisinde etkili olan bir yöntemdir. Bu tedavi yönteminde bireyin bu belirtilerini yaşamasına neden olan yanlış düşüncelerin tespit edilerek sağlıklı/gerçekçi düşüncelerle değiştirilmesi hedef alınır. Buna ek olarak korku yaşaması nedeniyle kaçındığı durumlarla başa çıkabilmesi için gerekli davranışsal ödevler verilerek korkunun aza indirgenmesi hedeflenir. Psikoterapi tedavileri bu alanda eğitimi olan Psikolog ve Psikiyatri tarafından uygulanmaktadır.
TSSB, bireye ve aile üyelerine problem yaratan fakat tedavisi olan bir rahatsızlıktır. Travma yaşamış ve etkilenmiş çoğu birey:
* Yaşamış olduğu bu durumun bir psikolojik rahatsızlık olduğunun farkında olmadığı ya da oluşan belirtileri kendi eksikliği/güçsüzlüğü ile ilişkilendirdiği için,
*Problemlerin tedavisi olduğunu bilmediği için,
*Tedavi olanaklarına nasıl ulaşması gerektiğini bilmediği veya maddi olanağı olmadığı için,
*Problemleri anlatmaya, konuşmaya utandığı ya da rahatsızlık duyduğu için,
Tedaviye gelmiyor olabilir.
