Grip aşısı, kime, neden, ne zaman ve yan etkileri

Pandemik Grip Aşısı ve Toplum Sağlığı Üzerindeki Etkileri

Pandemik aşı uygulaması, toplum sağlığını korumak ve gribin olumsuz etkilerini minimize etmek amacıyla yürütülen kritik bir sağlık prosedürüdür. Bu uygulamanın temel amacı, gribin yayılımını engellemek ve hastalığın ağır seyretme ihtimali yüksek olan risk gruplarını koruma altına almaktır. Aşılanma sayesinde hastalığın şiddeti ve ölüm oranları düşürülürken, toplumda verilmesi gereken zorunlu hizmetlerin kesintisiz sürdürülmesi hedeflenmektedir.

Aşılanması Gereken Öncelikli Gruplar

Belirli risk grupları ve toplumun genel işleyişinde rol oynayan bireylerin aşılanması, pandeminin kontrolü açısından büyük önem taşır. Aşılanması gereken gruplar şu şekilde sıralanmaktadır:

• Hacı adayları ve sağlık çalışanları,
• Gebeler ile doğum veya düşük yapmış ilk 15 gündeki kadınlar,
• 6-59 ay arası çocuklar,
• Diyabet, kronik akciğer hastalığı ve bağışıklık sisteminin baskılandığı kronik hastalığı olan 5-64 yaş grubu kişiler,
• Okul öncesi, ilk ve orta öğretim ile üniversite öğrencileri,
• 65 yaş üstü kronik hastalığı bulunan bireyler,
• Silahlı kuvvetler ve kolluk kuvvetleri (Emniyet, Jandarma) mensupları,
• 5-24 yaş arası geri kalan tüm nüfus.

Dünyada Üretilen Aşı Tipleri ve Türkiye'deki Uygulama

Dünya genelinde halihazırda üç farklı teknoloji ile aşı üretimi gerçekleştirilmektedir. Bu aşı tipleri şunlardır:

1. İnaktif adjuvanlı aşılar
2. İnaktif adjuvansız aşılar
3. Canlı attenue (hastalık yapıcı etkisi zayıflatılmış) sprey aşılar

Ülkemizde, Bilim Kurulu tarafından alınan karar doğrultusunda; gebeler hariç tüm hedef gruplara adjuvanlı aşı uygulanması kararlaştırılmıştır.

Adjuvan Nedir ve Neden Kullanılır?

Adjuvan, aşıların etkisini artırmak ve bağışıklık sisteminin verdiği yanıtı güçlendirmek için eklenen yardımcı maddelerdir. Bu maddeler, bir doz aşıdaki virüs içeriğinin 2 ila 8 kat azalmasını sağlayarak daha fazla doz üretilmesine imkan tanır. Yaklaşık 80 yıldır güvenle kullanılan bu maddelerden grip aşısında bulunan tipine skualen denir.

Skualen maddesi hakkında bilinmesi gerekenler:

• İnsanlarda, hayvanlarda ve bitkilerde bulunan doğal bir bileşendir.
• Balık yağı, zeytinyağı, kozmetikler ve bazı reçetesiz ilaçlarda yer alır.
• Aşı üretiminde kullanılan skualen, köpek balıklarından elde edilmektedir.

Aşının Uygulanışı ve Koruyuculuk Süresi

Aşının koruyucu etkisi uygulama yapıldıktan 8-10 gün sonra başlar. Tam korumanın sağlanması için ise uygulamanın üzerinden 2 hafta geçmesi gerekmektedir. Uygulama esasları ise şöyledir:

• 10 yaş ve üzerindeki bireylere tek doz olarak uygulanır.
• 6 ay ve altındaki bebeklere aşı uygulanmaz.
• Emzirme dönemindeki kadınlara aşı yapılmasında bir sakınca bulunmamaktadır.

Gebelikte Aşı Uygulaması ve Güvenilirlik

Hayvanlar üzerinde yapılan bilimsel çalışmalar; canlı, adjuvanlı veya adjuvansız aşıların gebelik ve bebek gelişimi üzerinde doğrudan veya dolaylı bir zararlı etkisini saptamamıştır. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Uzmanlar Komitesi, pandemik A (H1N1) 2009 aşılarının gebelerde uygulanabileceğini onaylamıştır.

Gebeler için adjuvansız aşı temin edilmesi öngörülmüş ve bu uygulamanın başlangıcı Aralık 2009 olarak belirlenmiştir.

Aşı Kimlere Uygulanmaz ve Yan Etkileri Nelerdir?

Bazı özel durumlarda aşının uygulanmaması veya ertelenmesi gerekebilir. Daha önce aşı sonrası alerji gelişenlere ve yumurta alerjisi olanlara aşı yapılmaz. Ayrıca yüksek ateşi olan kişilerin aşılanması iyileşme sonrasına ertelenmelidir.

Aşının en sık görülen yan etkileri:

• Uygulama bölgesinde kızarıklık, şişlik, ağrı ve morluk,
• Vücut kırıklığı, yorgunluk ve baş ağrısı,
• Terleme, titreme ve kas ağrısı.

Bu yan etkiler genellikle aşıyı takip eden birkaç gün içerisinde kendiliğinden düzelmektedir.