Gebelikte ağrı kesici kullanımı
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Gebelikte Analjezik (Ağrı Kesici) Kullanımı ve Risk Faktörleri
Gebelikte baş ağrısı, diş ağrısı, migren, gribal enfeksiyon ve yüksek ateş gibi durumlar analjezik (ağrı kesici) ihtiyacını doğurabilmektedir. Hamilelik döneminde ilaç kullanımı, sistemik yan etkilerin yanı sıra fetüs üzerindeki potansiyel zararları nedeniyle büyük önem taşır. İnsanlarda teratogenite (fetüse zarar verici ve sakatlık yapıcı etkiler) üzerine etik nedenlerle yeterli çalışma yapılamadığından, bu konudaki bilgiler sınırlıdır.
Hekimlerin ilaçları teratojenite açısından değerlendirebilmesi için her ilaç belirli risk kategorilerine ayrılmıştır. Bu sınıflandırma, ilacın gebelikteki güvenliğini hızlıca belirlemeyi sağlar. Eğer bir ilaç üreticisi tarafından literatürde tanımlanmışsa, risk kategorisinin yanına “M” ibaresi (örneğin CM) eklenir.
Gebelikte İlaç Risk Kategorileri
İlaçlar, fetüs üzerindeki etkilerine göre beş ana grupta sınıflandırılır:
- A Grubu: Gebeliğin ilk 3 ayında ve sonrasında fetüs üzerinde risk oluşturmadığı kanıtlanmış güvenli ilaçlardır.
- B Grubu: Hayvan çalışmalarında risk saptanmamış, ancak insanlarda yeterli çalışma yapılmamış ilaçlardır. İlk 3 aydaki etkiler belirsiz olsa da sonraki dönemlerde risk beklenmez.
- C Grubu: Hayvan çalışmalarında zararlı etkiler görülmüştür ancak insan çalışması yoktur. Kar/zarar dengesi gözetilerek, faydanın riskten fazla olduğu durumlarda kullanılır.
- D Grubu: İnsan fetüsüne zarar verdiğine dair kanıtlar mevcuttur. Gebelerde veya gebelik riski olanlarda, hayati durumlar dışında kesinlikle kullanılmamalıdır.
- X Grubu: Zararları kesin olarak tespit edilmiş ilaçlardır. Riski faydasından çok daha fazladır; gebelikte kullanımı kesinlikle yasaktır.
Nonsteroid Antienflamatuar İlaçlar (NSAİİ)
Romatizma ve enflamatuar hastalıklar gibi durumlarda sıkça kullanılan bu grubun gebelikteki etkileri dikkatle incelenmelidir. Toplumda yaygın kullanılan Naproksen sodyum (Aprol®, Apranax®, Naprosyn® vb.) BM risk grubunda yer alır.
NSAİİ Grubu Hakkında Önemli Bilgiler:
- Duktus Arteriyozus: Bu ilaçlar, anne karnındaki bebeğin açık kalması gereken damarının erken kapanmasına yol açabilir.
- Gebeliğin Son Trimesteri: Gebeliğin son 3 ayında kesinlikle kullanılmamalıdır; bu dönemde kullanım risk faktörünü B’den D’ye yükseltir.
- Doğum Süreci: Doğumun süresini uzatabilmektedirler.
- Emzirme: Süte geçiş oranı düşük (%0.26) olduğundan kullanımı uygun bulunmuştur.
- Flurbiprofen: (Majezic®, Maxalgine® vb.) BM grubundadır. Hayvanlarda gelişim geriliği ve doğum gecikmesi gözlemlenmiştir; son 3 ayda kullanılmamalıdır.
Asetaminofen (Parasetamol) Kullanımı
Parasetamol (Parol®, Calpol®, Vermidon® vb.), gebelikte en sık reçete edilen ilaçtır. Yaygın kanının aksine A grubu değil, B grubu bir ilaçtır. Plasentayı geçer ancak uygun dozlarda güvenle kullanılır.
| Özellik | Açıklama |
|---|---|
| Kullanım Amacı | Ağrı kesici ve ateş düşürücü |
| Risk Grubu | B Grubu |
| Kanama Riski | Kan pulcuklarını etkilemez, doğum sonu kanama riskini artırmaz |
| Emzirme | Kullanımı genel olarak emniyetlidir |
| Yüksek Doz Riski | Annede anemi, fetüste karaciğer ve böbrek hasarı yapabilir |
Not: Toksik dozlarda N-Asetil sistein antidot olarak kullanılarak fetal hasar ve düşük riski önlenebilir.
Narkotik Analjezikler ve Migren İlaçları
Narkotik Analjezikler
Gebelerde en sık kullanılan narkotik ajan Meperidine (Dolantin®, Aldolan®) olup B grubundadır. Genellikle doğum sancısı (travay) sırasında doğumu kolaylaştırmak için tercih edilir. Ancak yüksek dozlarda bebeğe geçerek yenidoğan solunum depresyonuna neden olabilir. Bu nedenle uygulama zamanlaması (doğumdan 1 saat önce veya 3-4 saat önce) kritiktir.
Migren İlaçları
- Ergotamin (Cafergot®): D grubu bir ilaçtır ve gebelikte kesinlikle kullanılmamalıdır.
- Sumatriptan (Sumatran®): CM grubundadır. Hayvanlarda yüksek dozlarda bile teratojenite görülmemiştir. İnsanlarda ilk 3 ayda bazı anomaliler bildirilmiş olsa da bu oranlar genel popülasyondan farklı bulunmamıştır.
Önemli Uyarı: Gebelik süresince hangi nedenle olursa olsun, kullanılacak tüm ilaçlar için mutlaka bir kadın hastalıkları ve doğum uzmanına danışılmalıdır.
