Gebelik ve kafein

Kafein Nedir ve Vücudu Nasıl Etkiler?

Kafein, dünya genelinde en sık tüketilen ve bağımlılık yapıcı özelliği bulunan uyarıcı bir maddedir. Beyin üzerinde eroin, kokain ve amfetaminlerle benzer bir mekanizmayla uyarıcı etki oluştursa da, bu maddelere kıyasla bağımlılık gücü çok daha hafiftir. Temel olarak kalbi uyarıcı, zindelik verici ve uyku açıcı özellikleriyle bilinen kafeinin, vücut için herhangi bir besleyici değeri veya faydası bulunmamaktadır.

Doğada pek çok bitkide doğal olarak bulunan kafein, en yaygın haliyle kahve, çay ve kakao bitkilerinde karşımıza çıkar. Tüketildiğinde merkezi sinir sistemine hızla etki ederek vücudun biyokimyasal süreçlerini değiştirir.

Kafeinin Beyin ve Sinir Sistemi Üzerindeki Mekanizması

Beynimizde bulunan adenosin isimli madde, sinir uçlarına bağlanarak sinir aktivitesini yavaşlatma görevini üstlenir. Kafein, yapısal olarak adenosinin bağlanacağı reseptörlere tutunarak bu maddenin etkisini engeller ve sinir uçlarını doğrudan uyarır. Bu süreçte kafeinin vücut üzerindeki diğer etkileri şunlardır:

• Adenosinin damarlar üzerindeki etkisini bloke ederek damarların kasılmasına neden olur.
• Damarların daralmasıyla birlikte kan akımı hızı yavaşlar.
• Kan akımındaki bu azalmaya tepki olarak böbrek üstü bezlerinden adrenalin salgılanır.

Adrenalin Salgılanmasının Fizyolojik Sonuçları

Adrenalin seviyesinin yükselmesiyle birlikte vücut bir "savaş ya da kaç" moduna girer. Bu durumda göz bebekleri büyür, kalp atım hızı artar ve solunum yolları genişler. Ayrıca ciltteki damarların kasılması nedeniyle cilt rengi solar, midenin kan akımı azalır, kaslar harekete hazırlanır ve kan şekeri yükselir.

Kafein Bağımlılığı ve Uyku Düzeni

Kafein, halk arasında mutluluk hormonu olarak bilinen dopamin seviyesini artırarak geçici bir iyilik hali oluşturur. Ancak bu etki azaldığında vücut tekrar aynı uyarıcıyı alma ihtiyacı hisseder. Aşırı kafein tüketimi durumunda vücut sürekli bir uyarı hali içinde olduğu için kişi yorgun düşer ve hırçınlaşır.

Sağlıklı bir uyku döngüsü için beynin derin uyku evresine geçmesini sağlayan adenosin maddesine ihtiyacı vardır. Kafein nedeniyle adenosin sinir uçlarına bağlanamazsa, kişi derin uykuya geçemez ve sabahları dinlenmemiş bir şekilde uyanır. Kafeinin yarı ömrü 6 saattir; bu nedenle öğleden sonra tüketilen kafein gece boyunca kan dolaşımında kalmaya devam eder.

Gebelik ve Emzirme Döneminde Kafein Tüketimi

Bilimsel çalışmalar, makul düzeyde kafein alımının bebeklerde doğrudan bir özür yaratıcı etkisi olmadığını göstermektedir. Ancak yüksek dozda (günde 6 fincandan fazla) tüketim, ikinci trimester (3-6. aylar) düşük riskinde artışla ilişkilendirilmiştir. Hayvanlar üzerinde yapılan deneylerde, yüksek doz kafeinin fetusların beyin ağırlığında azalmaya ve doğum sonrası öğrenme/hatırlama güçlüklerine yol açtığı saptanmıştır.

Gebelikte ve emzirme döneminde kafein tüketimine dair bilinmesi gereken kritik noktalar şunlardır:

• Kafein, hem annenin hem de bebeğin kalp ve solunum hızını artırarak davranış değişikliklerine yol açabilir.
• Sigara ve alkolün kanser yapıcı etkilerini artırıcı bir rol oynayabilir.
• İdrar söktürücü (diüretik) etkisi nedeniyle gebelikte sıvı ve elektrolit kaybına neden olabilir.
• Özellikle yemeklerden hemen sonra tüketildiğinde demir emilimini azaltarak kansızlığa (anemi) yol açabilir.

Çeşitli İçecek ve Gıdaların Kafein İçerik Tablosu

Günlük kafein alımınızı takip edebilmeniz için çeşitli maddelerin içerdikleri kafein miktarları aşağıda tablolaştırılmıştır: