Enfeksiyon-dezenfeksiyon

Enfeksiyon Hastalıkları ve Mikroorganizmaların Etkileri

Enfeksiyon hastalıkları, hem Türkiye'de hem de dünya genelinde en sık karşılaşılan hastalık grubunu oluşturmaktadır. Enfeksiyon, bakteri, virüs, mantar ve parazit gibi mikroorganizmaların insan vücuduna girerek üreyip çoğalması sonucu istenmeyen belirtiler veya hastalıklar ortaya çıkarması durumudur.

Enfeksiyon hastalıklarının belirtileri, etkenin cinsine ve enfeksiyonun yerleştiği bölgeye göre değişkenlik gösterir. Yaygın olarak görülen belirtiler şunlardır:

• Genel Şikayetler: Ateş, üşüme, titreme, halsizlik, yorgunluk, iştahsızlık, ağrı, bulantı ve kusma.
• Spesifik Bulgular: İshal, kabızlık, eklem ağrıları, vücut döküntüleri, kızarıklıklar, öksürük, sarılık ve bilinç bozuklukları.

Sterilizasyon, Dezenfeksiyon ve Antisepsi Kavramları

Mikroorganizmalar; toprak, hava ve insan vücudu dahil tüm çevremizde uygun ortam bulduklarında çoğalırlar. Bu mikroorganizmaları kontrol altına almak veya yok etmek için belirli işlemler uygulanır:

1. Sterilizasyon: Bir maddenin üzerindeki veya içindeki hastalık yapan ya da yapmayan tüm mikroorganizmaların tamamen yok edilmesi işlemidir.
2. Dezenfeksiyon: İnsanlarda hastalık yapma özelliği olan mikroorganizmaların uzaklaştırılmasıdır. Bu işlemde kullanılan kimyasal maddelere dezenfektan denir.
3. Antisepsi: Deri gibi canlı dokular üzerine uygulanan dezenfeksiyon işlemine verilen addır.

Dezenfeksiyon Düzeyleri

Dezenfeksiyon işlemi, uygulanan ısı ve yönteme göre üç kategoriye ayrılır:

Ortamın mikrop içerip içermemesine göre tanımlamalar yapılır; mikrop içeren ortamlar septik, içermeyen ortamlar ise aseptik olarak adlandırılır. Ameliyat gibi tıbbi girişimler mutlaka aseptik ortamlarda gerçekleştirilmelidir.

Pastörizasyon ve Besin Güvenliği

Pastörizasyon, özellikle süt ve süt ürünlerine uygulanan özel bir dezenfeksiyon yöntemidir. Bu işlem sayesinde bruselloz, salmonelloz ve tüberküloz gibi enfeksiyonların insanlara geçişi önlenir.

Önemli Not: Pastörize sütlerde ölmeyen saprofit mikroplar zamanla üreyerek sütün bozulmasına neden olabilir. Bu nedenle pastörize sütler en geç 2 gün içinde tüketilmelidir. Daha uzun ömürlü kullanım için steril sütler tercih edilebilir.

Dezenfeksiyonun Tarihsel Gelişimi

İnsanlık, mikroorganizmaları henüz keşfetmeden önce deneme yanılma yoluyla besinleri koruma yöntemleri geliştirmiştir. Tarihsel süreçte öne çıkan uygulamalar şunlardır:

• Geleneksel Yöntemler: Isıtma, tütsüleme, tuzlama ve baharat kullanımı.
• Hijyen Kayıtları: Din kitaplarında yer alan temizlik, beslenme ve atıklardan sakınma önerileri.
• Bilimsel Gelişmeler: 1800'lü yıllarda Koch, Pasteur, Lister, Chamberland ve Tyndall gibi bilim insanları sterilizasyon ve dezenfeksiyon konularında devrim niteliğinde çalışmalar yapmıştır.

El Hijyeni ve Vücut Dezenfeksiyonu

Vücut dezenfeksiyonunun en kritik basamağı el dezenfeksiyonudur. Bakterilerin taşınmasında direkt temas, özellikle de eller en önemli yoldur.

• Günlük hayatta elleri 15 saniye boyunca sabunla ovuşturarak yıkamak; kir, yağ ve bakterilerin uzaklaştırılması için yeterlidir.
• Katı sabunlar çok fazla kişiyle temas ettiği için sıvı sabun kullanımı daha sağlıklıdır.
• Sağlık personeli, hastaya temas öncesi ve sonrası gibi kritik anlarda mutlaka dezenfektanlı sabun kullanmalıdır.

Su Dezenfeksiyonu ve Mekanik Temizlik

Su kesintileri gibi durumlarda evde su dezenfeksiyonu için klor tabletleri veya kaynatma yöntemi kullanılabilir. Kaynatılan suyun lezzetini artırmak için kaptan kaba boşaltılarak içine karbondioksit ve oksijen girmesi sağlanmalıdır.

Kritik Uyarı: Dezenfeksiyon işleminden önce mutlaka mekanik temizlik yapılmalıdır. Mekanik temizlik yapılmadığı takdirde dezenfeksiyon etkinliği azalır. Ayrıca dezenfektanlar temizlik malzemesi değildir; belirtilen yoğunluğun üzerinde kullanılmaları insan sağlığına zarar verebilir.