Endometriozis Hastalığı

Endometriozis Nedir?

Endometriozis, normal şartlarda rahim iç tabakasını oluşturan ve hormona hassas olan endometrium dokusunun, rahim (uterus) dışındaki bölgelerde bulunması, büyümesi ve gelişmesiyle karakterize bir durumdur. Kadın sağlığını yakından ilgilendiren bu tablo, yerleştiği bölgeye göre çeşitli klinik belirtilerle kendini gösterir.

Endometriozisin Nedenleri Nelerdir?

Endometriozisin kesin nedeni günümüzde hala tam olarak bilinmemekle birlikte, bilimsel çalışmalar bu konuda çeşitli varsayımlar üzerinde durmaktadır. Hastalığın gelişimini açıklayan temel teoriler şunlardır:

• Retrograd (Ters Yön) Menstrüasyon: Adet kanının tüplerden karın boşluğuna geri kaçması.
• Embriyonik Kalıntılar: Doğuştan gelen hücre kalıntılarından gelişim.
• Lenfatik ve Vasküler Yayılım: Kan ve lenf damarları yoluyla dokuların taşınması.
• Çölomik Epitel Metaplazisi: Karın içi organları örten epitel tabakasının değişim göstermesi.
• İatrojenik Nedenler: Cerrahi girişimler sonrası gelişen durumlar.
• İmmünolojik Defektler: Bağışıklık sistemindeki bozukluklar.
• Genetik ve Hormonal Faktörler: Ailesel yatkınlık ve çevresel etkenler.
• Entegre Görüş: Genetik, anatomik, hormonal ve bağışıklık faktörlerinin birleşimiyle oluşum.

Görülme Sıklığı ve Risk Grupları

Endometriozis, genellikle 12-80 yaş aralığında görülmekle birlikte, en sık ortalama 28 yaşında teşhis edilir. Toplumdaki görülme oranları şu şekildedir:

Birinci derece akrabasında bu hastalık bulunan kişilerde endometriozis görülme olasılığı %7 civarındadır. Bu durum, hastalığın multifaktörel genetik geçiş özelliğini desteklemektedir.

Lezyonların Yerleşimi ve Görünümü

Endometriozis odakları vücudun pek çok bölgesinde görülebilir. En sık tutulum gösteren bölgeler şunlardır:

• Yumurtalıklar (Over): %75
• Douglas Boşluğu (Karın alt arka boşluğu): %46
• Ligamentler (Bağlar): %36
• Periton (Karın zarı): %35
• Tüpler: %5 - %10

Nadiren idrar yolları, bağırsaklar, akciğer, kalp, beyin, göz ve eski ameliyat/doğum kesi yerlerinde de lezyonlara rastlanabilir. Aktif odakların renkleri mavi-siyah, koyu kahverengi veya kırmızı iken; iyileşme evresindeki kronik lezyonlar genellikle beyaz renklidir. Bu odaklar sıklıkla barut yanığı veya dağ çileği görünümündedir.

Endometriozis Belirtileri Nelerdir?

Hastalığın en belirgin semptomu, daha önce ağrısız adet gören kişilerde sonradan gelişen sekonder dismenore (sancılı adet görme) durumudur. Diğer önemli belirtiler şunlardır:

• Disparoni: Cinsel ilişki sırasında hissedilen ağrı.
• İnfertilite: Kısırlık şikayeti en önemli belirtiler arasındadır.
• Bölgesel Belirtiler: Tutulan organa göre; idrarda yanma, ağrılı dışkılama, adet döneminde öksürük veya kanlı balgam, baş ağrısı ve dikiş yerlerinde kanama görülebilir.

Adet Ağrısının Karakteri ve Şiddeti

Endometriozis kaynaklı ağrılar tipik olarak adet döneminden hemen önce başlar ve adet süresince devam eder. İlk günlerde şiddeti artan ağrı, adet bitimiyle birlikte kaybolur. Ağrı; kasık, bel ve alt karın bölgesinde yoğunlaşırken bacaklara kadar yayılabilir. Şiddetli vakalarda ağrıya bulantı ve kusma eşlik edebilir.

Tanı Yöntemleri ve Çikolata Kisti (Endometrioma)

Endometriozisin en kesin tanısı, odaklardan alınan örneklerin histopatolojik incelemesi ile konulur. Görüntüleme yöntemlerinde ise MR (Emar) ve Ultrason en önemli araçlardır. MR, özellikle derin endometriozis odaklarının saptanmasında en başarılı yöntemdir.

Çikolata Kisti (Endometrioma): Yumurtalıklardaki odakların her ay kanaması sonucu oluşan, içi koyu renkli ve kıvamlı sıvı ile dolu kistlerdir. Bu kistler genellikle çevre dokulara yapışıktır ve tedavisi çoğunlukla cerrahi yöntemlerle yapılır.

Endometriozis ve Kısırlık İlişkisi

Endometriozis, doğurganlığı (fertilite) birçok farklı mekanizma ile olumsuz etkiler. Bu etkiler şu süreçleri kapsayabilir:

1. Yumurtalık rezervinin ve yumurta (oosit) kalitesinin düşmesi.
2. Sağlıklı folikül gelişiminin bozulması.
3. Spermin taşınması ve döllenme aşamalarındaki aksaklıklar.
4. Embriyo kalitesinin düşmesi ve rahime tutunma (implantasyon) sorunları.

Tedavi Yaklaşımları

Endometriozis tedavisi, hastanın temel şikayetine ve beklentisine göre kişiselleştirilir. Tedavi planlamasında iki ana semptom önceliklidir: Ağrı yönetimi ve infertilite (kısırlık) tedavisi.