Endometriozis ,

Endometriozis Nedir ve Nasıl Oluşur?

Endometriozis, üreme çağındaki kadınlarda sıkça rastlanan kronik bir hastalıktır. Normal şartlarda rahim içini döşeyen ve her ay adet dönemiyle birlikte dökülen endometrium dokusunun, rahim dışındaki bölgelerde (tüpler, yumurtalıklar, karın zarı, bağırsaklar veya idrar torbası) yerleşmesiyle oluşur. Nadir durumlarda bu doku; akciğer, burun veya eski ameliyat izleri gibi uzak bölgelerde de görülebilir.

Rahim dışına yerleşen bu dokular, tıpkı rahim içindeki gibi hormonal değişimlere yanıt vererek her ay kalınlaşır ve kanar. Ancak bu kanın vücut dışına atılamaması; çevre dokularda iltihaplanma, şiddetli ağrı ve yapışıklık oluşmasına neden olur.

Endometriozis Neden Olur?

Hastalığın kesin nedeni henüz tam olarak bilinmese de öne çıkan teoriler şunlardır:

• Ters Yönde Adet Akışı: Adet kanının tüpler aracılığıyla karın boşluğuna geri akması en güçlü teoridir.
• Bağışıklık Sistemi Sorunları: Normalde vücut bu ters akışla gelen dokuları yok ederken, bağışıklık sistemi zayıf olan kadınlarda bu dokular yerleşerek hastalığı başlatır.
• Dolaşım Sistemi: Endometrial dokuların kan veya lenf yoluyla vücudun diğer bölgelerine taşınması.
• Genetik Yatkınlık: Aile öyküsü olanlarda risk artsa da henüz sorumlu bir genetik faktör tanımlanmamıştır.

Kimler Risk Altındadır?

Endometriozis, kadın hastalıkları uzmanlarının en sık karşılaştığı tablolardan biridir. Toplumdaki yaygınlığı ve risk grupları şu şekildedir:

• Genel Yaygınlık: Doğurganlık çağındaki kadınların yaklaşık %5'inde görülür.
• Yaş Grubu: En sık 30-40 yaş aralığında görülmekle birlikte, ilaç tedavisine yanıt vermeyen ağrılı adet gören genç kızların %20-25'inde saptanır.
• Kısırlık ve Ağrı: Kronik alt karın ağrısı olanların %25-40'ında, kısırlık şikayeti olanların ise %20-30'unda bu hastalığa rastlanır.
• Genetik Risk: Annesinde veya kız kardeşinde hastalık olanlarda risk 6-7 kat daha fazladır.

Endometriozis Belirtileri Nelerdir?

Hastalığın en temel iki belirtisi kısırlık ve şiddetli ağrıdır. Ağrının şiddeti her zaman hastalığın yaygınlığı ile doğru orantılı olmayabilir. Sık karşılaşılan semptomlar şunlardır:

• Sürekli alt karın ağrısı ve bel ağrısı,
• Dismenore (Ağrılı adet görme),
• Disparoni (Ağrılı cinsel ilişki),
• Düzensiz ve yoğun adet kanamaları,
• Yerleştiği organa göre; dışkılama zorluğu, ağrılı idrar yapma, burun kanaması veya kanlı balgam.

Tanı Yöntemleri ve Evreleme

Endometriozis tanısında fiziksel muayenenin yanı sıra ileri görüntüleme teknikleri kullanılır. Tanı süreci şu araçları kapsar:

1. Jinekolojik Muayene: İlk değerlendirme ve fiziksel bulguların saptanması.
2. Ultrasonografi: Özellikle yumurtalıklardaki çikolata kistlerinin teşhisinde etkilidir.
3. MRI: Derin yerleşimli odakların belirlenmesinde kullanılır.
4. Kan Testleri: Ca 125 ve Ca 19-9 gibi tümör belirteçleri yardımcı olabilir.
5. Laparoskopi: Kesin tanı için altın standarttır. Hem hastalığın evresini (Evre I-IV) belirler hem de biyopsi imkanı sunar.

Çikolata Kisti (Endometrioma) Nedir?

Endometriozis odakları yumurtalıklara yerleştiğinde, her adet döneminde kist içinde kanama meydana gelir. Zamanla biriken bu kan koyulaşarak kahverengi, yoğun bir sıvıya dönüşür; bu yapıya halk arasında çikolata kisti denir.

Tedavi Seçenekleri

Tedavi planı; hastanın yaşına, belirtilerin şiddetine ve çocuk sahibi olma isteğine göre belirlenir.

1. Medikal Tedavi

Amaç odakları geriletmek ve ağrıyı kontrol altına almaktır. Doğum kontrol hapları, progesteron hormonu, ağrı kesiciler ve GnRH analogları yaygın olarak kullanılır.

2. Cerrahi Tedavi

Genellikle laparoskopik (kapalı) yöntem tercih edilir. Ağrısı geçmeyen veya ileri evre kısırlık sorunu olan hastalarda cerrahi müdahale başarısı yüksektir.

3. Kısırlık Tedavisi

Kısırlık durumunda ilaç tedavisinin faydası yoktur; cerrahi önceliklidir. Cerrahi sonrası gebelik oluşmazsa aşılama veya tüp bebek yöntemlerine başvurulur. Tüp bebek yöntemiyle başarı oranı yaklaşık %30-40 civarındadır.

Sıkça Sorulan Sorular

• Hastalık Tekrarlar mı? Tedavi sonrası olguların %10-30'unda, özellikle ileri evrelerde tekrarlama görülebilir.
• Kansere Neden Olur mu? Genel bir kanser artışı gözlenmemiştir; ancak bazı spesifik yumurtalık kanseri türleri ile ilişkisi araştırılmaktadır.
• Menopozda Hormon Tedavisi Alınabilir mi? Evet, ancak cerrahi menopoz sonrası ilk yıl östrojen ve progesteronun birlikte kullanılması önerilir.