Endometrioz

Endometriozis ve Endometrium Kavramı

Endometrium, rahmin iç kısmını döşeyen zar tabakasına verilen isimdir. Endometriozis ise bu iç tabakada bulunan ve her ay adet kanamasıyla dışarı atılan dokunun, vücutta rahim dışında farklı bir bölgeye yerleşmesi olarak tanımlanır. Bu durum, özellikle menstrüel dönemde şiddeti kişiden kişiye değişen ağrılara neden olabilir ve bazı vakalarda kısırlığa (infertilite) yol açabilir.

Endometriumun Aylık Döngüsü

Rahim içi tabakası, yumurtalıklardan salgılanan hormonlara bağlı olarak aylık döngü içerisinde belirli değişiklikler gösterir. 28 günlük standart bir periyotta gerçekleşen süreçler şöyledir:

• 5. Gün Civarı: Östrojen hormonu, endometriumun olası bir hamilelik için büyümesi ve kalınlaşması sinyalini gönderir.
• 14. Gün Civarı (Yumurtlama): Yumurtalıktan bir yumurta salınır. Yumurta fallop tüplerine ilerler; burada spermle döllenirse rahme giderek büyümeye başlar ve hamilelik süresince adet döngüsü durur.
• 28. Gün Civarı: Eğer döllenme gerçekleşmezse, hormon seviyeleri düşer ve kalınlaşan endometrium tabakası dökülerek adet kanaması şeklinde dışarı atılır.

Endometriozis Neden Olur ve Nerelerde Görülür?

Endometriozis dokusu genellikle pelvis (leğen kemiği) içindeki şu bölgelere yerleşir:

• Yumurtalıklar ve fallop tüpleri
• Rahmin dış yüzeyi ve arkasındaki alan
• Bağırsaklar, idrar kesesi ve rektum

Rahim dışındaki bu doku, rahim içindeki doku gibi hormonlara tepki vererek kanama yapar. Bu durum adezyon adı verilen yara dokularına ve organların birbirine yapışmasına neden olabilir. Eğer kanama yumurtalık içinde hapsolursa, halk arasında çikolata kisti olarak bilinen endometrioma oluşur.

Hastalığın Nedenleri ve Risk Grupları

Endometriozis'in kesin sebebi bilinmemekle birlikte iki temel teori öne çıkmaktadır: Menstrüel kanın fallop tüplerinden geriye doğru akması veya endometrial dokuların kan/lenf damarları yoluyla taşınması. İstatistiksel veriler ve risk faktörleri şu şekildedir:

Endometriozis Belirtileri Nelerdir?

En yaygın semptom pelvik ağrıdır. Bu ağrı cinsel ilişki, boşaltım sistemi hareketleri veya adet öncesi dönemde tetiklenebilir. Diğer belirtiler arasında lekelenme ve kısırlık yer alır. Önemli bir nokta; ağrının şiddeti hastalığın evresiyle her zaman doğru orantılı değildir; az ağrısı olan bir hastada durum ciddi olabilir.

Teşhis ve Tanı Yöntemleri

Endometriozis teşhisinde en kesin yöntem vücut içine doğrudan bakılmasıdır. Bu süreçte şu adımlar izlenir:

1. Laparoskopi: Genel anestezi altında, göbek deliğinden küçük bir kesi ile pelvik organların incelenmesidir.
2. Biyopsi: İnceleme sırasında şüpheli dokudan parça alınarak laboratuvar ortamında incelenmesi.
3. Fiziksel Muayene: Doktorun pelvik muayene sırasında anormallikleri fark etmesi.

Tedavi Seçenekleri

Tedavi planı; semptomların şiddetine ve hastanın çocuk sahibi olma isteğine göre belirlenir. Tedavi yöntemleri ilaçla tedavi ve cerrahi operasyon olarak ikiye ayrılır.

İlaçla Tedavi Yöntemleri

• Doğum Kontrol Hapları: Adet döngüsünü düzenleyerek ağrıyı azaltır ancak kisti küçülttüğüne dair kanıt yoktur.
• GnRH Agonistleri: Yumurtalıkları geçici olarak devre dışı bırakarak östrojen seviyesini düşürür (geçici menopoz etkisi).
• Progestin ve Danazol: Endometrial dokuyu küçültmek ve östrojen etkisini kırmak için kullanılan sentetik hormonlardır.

Cerrahi Müdahale

Operasyonun amacı, sağlıklı dokulara zarar vermeden endometriozis odaklarını ve yara dokularını temizlemektir. Günümüzde daha hızlı iyileşme sağlayan laparoskopi (kapalı ameliyat), açık ameliyata (laparotomi) tercih edilmektedir. Şiddetli ve geçmeyen vakalarda doktor rahmin ve yumurtalıkların tamamen alınmasını önerebilir; bu durumda hamilelik şansı ortadan kalkar.

Yaşam Tarzı ve Başa Çıkma

Endometriozis ile yaşayan kadınlar için düzenli egzersiz, sağlıklı diyet ve rahatlama teknikleri semptom yönetiminde kritik rol oynar. Zinde bir vücut, stresle başa çıkmayı ve kronik ağrının etkilerini azaltmayı kolaylaştırır.