Deri kanserleri nedenleri ve tedavisi
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Deri Kanserleri Hakkında Bilinmesi Gerekenler
Deri kanserleri, bozulan çevresel faktörlerin de etkisiyle son yıllarda dünya genelinde artış göstermektedir. Ülkemizde bu hastalığın sıklığına dair henüz tam ve sağlıklı istatistiksel veriler bulunmamakla birlikte, farkındalığın artması erken teşhis açısından kritik önem taşımaktadır.
İnsan derisi temel olarak iki tabakadan oluşur: Epidermis (üst tabaka) ve Dermis (alt tabaka). Epidermis vücudu dış etkenlerden korurken; dermis tabakasında kıl folikülleri, ter bezleri, damarlar ve sinirler yer alır. Deri kanserleri genellikle epidermisin bazal tabakasından veya üst hücre katmanlarından kaynaklanır ve vücudun her yerinde görülebilse de en çok güneş gören baş-boyun bölgelerinde ortaya çıkar.
Deri Kanseri İçin Risk Grupları ve Nedenleri
Deri kanserinin birincil nedeni, güneşten gelen ultraviyole (UV) ışınlarıdır. Bunun yanı sıra solaryum gibi yapay ışık kaynakları ve ozon tabakasının incelmesi de risk artışına neden olan faktörler arasındadır.
En çok risk altında olan kişiler şunlardır:
- Açık tenli ve kolayca çillenen bireyler,
- Çok sayıda, farklı şekil ve boyutta beni (nevüs) olanlar,
- Ailesinde deri kanseri öyküsü bulunanlar,
- Açık havada uzun süre vakit geçirenler veya yüksek rakımlı/yoğun güneşli bölgelerde yaşayanlar.
Bunların dışında; radyoterapi uygulamaları, uzun süre iyileşmeyen açık yaralar, katran, zift ve arsenik gibi kimyasal maddelere kronik maruziyet ile sürekli tekrarlayan mikrotravmalar da kanser gelişimini tetikleyebilir.
Deri Kanseri Tipleri ve Özellikleri
Deri kanserleri, kaynaklandığı hücre tipine göre üç ana gruba ayrılır:
| Kanser Tipi | Yaygınlık ve Seyir | Risk Düzeyi |
|---|---|---|
| Bazal Hücreli Kanser (BHK) | En sık görülen tiptir, yavaş seyreder. | Nadiren metastaz yapar ve hayatı tehdit eder. |
| Skuamöz Hücreli Kanser (SHK) | Dudak, yüz ve kulaklarda sık görülür. | Tedavi edilmezse lenf bezlerine ve organlara yayılabilir. |
| Malign Melanoma (MM) | Melanositlerden kaynaklanır, sıklığı artmaktadır. | En tehlikeli tiptir; erken teşhis edilmezse ölümcül olabilir. |
Kanserleşme Riski Taşıyan Diğer Deri Tümörleri
Benler ve keratozlar, deri kanseriyle karıştırılabilecek veya kansere dönüşebilecek önemli yapılardır. Çoğu ben zararsız olsa da, doğuştan gelen geniş ve kıllı dev benler ile sınırları belirsiz olanlar malign melanoma riski taşır.
Benlerin cerrahi olarak çıkarılma nedenleri:
- Kozmetik kaygılar,
- Giysi ve takılarla sürekli tahriş olmaları,
- Kanserleşme riski taşımaları.
Solar (Aktinik) Keratozlar ise güneşe maruz kalan bölgelerde görülen pürtüklü, pullu ve renkli yamalardır. Bunlar kanser öncüsü lezyonlar olarak kabul edilir ve belirti gösterdiklerinde cerrahi müdahale gerektirirler.
Deri Kanserleri Nasıl Tanınır?
Bazal ve Skuamöz hücreli kanserler; pembe küçük kitleler, parlak çukurlar, iyileşmeyen yaralar veya pullu kırmızı noktalar şeklinde görülebilir. 2-4 hafta içinde iyileşmeyen, kanama veya ağrı yapan lezyonlara dikkat edilmelidir.
Malign Melanoma için uyarıcı kriterler (ABCDE kuralı benzeri):
- Asimetri ve kenar düzensizliği,
- Farklı renk tonlarının bir arada olması,
- Üzerinde kabuklanma, kanama veya kaşıntı,
- Çevresinde kızarıklık ve kıllanma artışı,
- Boyutun 6 mm'den fazla olması veya anormal büyüme.
Şüpheli bir durumda vakit kaybetmeden bir Plastik Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi uzmanına başvurulmalıdır. Uzmanlar, tümörü estetik ve fonksiyonel yapıyı koruyarak çıkarır ve patolojik inceleme ile tam temizlik sağlandığını teyit eder.
Tedavi Seçenekleri ve Yöntemler
Tedavi planı; kanserin tipine, evresine ve konumuna göre belirlenir. Küçük tümörlerde lokal anestezi ile ayaktan işlemler yeterli olabilirken, yayılmış vakalarda kapsamlı cerrahi operasyonlar gerekebilir.
Kullanılan tedavi yöntemleri:
- Cerrahi Eksizyon: Tümörün kesilerek çıkarılması.
- Küretaj ve Dessikasyon: Kazıma ve elektrik akımı ile yok etme.
- Kriyoterapi: Dondurarak tahrip etme.
- Radyoterapi ve Kemoterapi: Işın veya ilaç tedavisi.
Nüksetmeyi Önleme ve Korunma Yolları
Deri kanserleri nüksedebilir, ancak doğru önlemlerle bu risk minimize edilebilir. Korunma için şu kurallara uyulmalıdır:
- Güneşten Korunma: Özellikle 11.00-15.00 saatleri arasında direkt güneşten kaçının.
- Kıyafet Seçimi: Geniş kenarlı şapkalar ve uzun kollu giysiler tercih edin.
- Koruyucu Kremler: En az 15 faktörlü (SPF) güneş kremi kullanın ve terleme/yüzme sonrası tazeleyin.
- Düzenli Muayene: Cildinizi periyodik olarak kontrol edin ve doktor randevularınızı aksatmayın.
