Çocuklarda sık görülen davranış bozuklukları ve yapılması gerekenler

Çocukluk Çağında Duygusal ve Davranışsal Problemler

Çocukluk döneminde sıklıkla karşılaşılan duygusal problemlerin başında; tırnak yeme, parmak emme, kekemelik, kıskançlık ve tik bozuklukları gibi davranışlar gelmektedir. Bu davranışlar genellikle çocuğun iç dünyasındaki gerilimin, stresin veya karşılanmamış ihtiyaçların bir yansıması olarak ortaya çıkar. Ebeveynlerin bu süreçleri doğru yönetmesi, çocuğun sağlıklı psikolojik gelişimi açısından kritik önem taşımaktadır.

Tırnak Yeme Alışkanlığı ve Nedenleri

Çocuklar genellikle yoğun gerilim ve stres altındayken bu durumu hafifletmek amacıyla tırnak yemeye başlarlar. Bu davranış sıklıkla 3 yaşından itibaren görülmeye başlar ve zamanla yerleşik bir alışkanlık haline gelebilir. Özellikle heyecan, korku, sınav dönemleri veya stresli bir film izleme gibi anlarda davranışın şiddeti artış gösterir.

Tırnak yeme davranışını tetikleyen temel faktörler şunlardır:

• Katı disiplin uygulayan aile yapısı.
• Aile içi iletişimin yetersiz olması.
• Çocuğun sürekli eleştirilmesi, suçlanması veya azarlanması.
• Sevgi ve ilgi eksikliği.
• Ailede (anne, baba, kardeş) tırnak yiyen birinin model alınması.

Çocuklarda Kıskançlık Duygusu ve Yönetimi

Kıskançlık, genellikle öfke, nefret, acıma, özgüven eksikliği ve üzüntü gibi karmaşık duyguların bir sonucu olarak gelişir. Aileye yeni bir bireyin katılması bu duyguyu tetikleyen en yaygın unsurdur. Çocuklar kıskançlıklarını; hedef kişiye saldırarak, aşırı sevgi gösterisinde bulunarak, yaşından küçük davranarak (regresyon) veya hayali oyunlar kurarak dışa vurabilirler.

Tik Bozuklukları ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Tik bozuklukları, istem dışı, amaçsız ve tekrarlayan kas hareketleridir. Genellikle 4 yaş civarında başlayan bu durum; göz kırpma, öksürme, dudak emme, yüz/burun kırıştırma ve omuz oynatma şeklinde görülür. Tikler uykuda azalırken, gün içindeki stresli anlarda şiddetlenebilir.

Bu bozukluklar genellikle iç çatışmaların bir yansımasıdır ve daha çok içe kapanık, güvensiz, çatışmalı aile ortamında büyüyen çocuklarda görülür. Aileler, tiklerin hangi durumlarda arttığını gözlemlemeli ve çocuğa güven duygusu aşılamalıdır. Çocuk asla suçlanmamalı, eleştirilmemeli ve stres faktörlerinden uzak tutulmalıdır.

Parmak Emme Davranışı

Bebekliğin ilk dönemlerinde (genellikle 3. aydan sonra) başlayan parmak emme, başlangıçta doğal ve zararsız bir reflekstir. Bebekler acıktığında, uykusu geldiğinde veya anneden uzak kaldığında bu davranışa yönelebilirler. Ancak bu alışkanlığın 5 yaşından sonra devam etmesi, diş ve damak yapısında kalıcı bozukluklara yol açabilir.

Ebeveynlerin dikkat etmesi gereken noktalar:

• 2-3 yaş civarındaki çocuklarda bu davranışa aşırı ilgi gösterilmemelidir.
• Tehdit, ceza, parmağa acı sürme veya zorlama gibi yöntemler davranışı kalıcı hale getirebilir.
• Çocuğun dikkati farklı yönlere (oyun, arkadaş ortamı) çekilmelidir.
• Mükemmeliyetçi ve aşırı koruyucu tutumlardan kaçınılmalıdır.

Konuşma Bozuklukları: Kekemelik

Kekemelik, ses ve hecelerin tekrarlanması veya uzatılmasıyla konuşma akışının bozulması durumudur. 2 ile 3.5 yaş arası çocuklarda görülen kekemelik, kelime haznesinin yetersizliği nedeniyle genellikle normal kabul edilir. Ancak korku, baskıcı tuvalet eğitimi, aşırı eleştiri ve yüksek beklentiler bu durumu kronik hale getirebilir.

Kekemelik yaşayan çocuğa yaklaşım nasıl olmalı?

1. Çocuğun konuşması kesinlikle düzeltilmemelidir.
2. Çocukta "kekeleyeceğim" kaygısı uyandırılmamalıdır.
3. Alay edilmemeli ve çocuk utandırılmamalıdır.
4. Konuşmanın içeriğine odaklanılmalı, konuşma şekline değil.
5. Çocuğun sevdiği kişilerle vakit geçirmesine ve özgürce hareket etmesine imkan tanınmalıdır.