Anksiyete Bozuklukları ve Oluşum Nedenleri

Anksiyete Nedir? Tanımı ve Genel Özellikleri

Anksiyete, nedeni tam olarak bilinmeyen, içten gelen, belirsiz ve kötü bir şey olacakmış endişesiyle yaşanan yoğun bir bunaltı duygusudur. Yaşamı tehdit eden veya tehdit olarak algılanan durumlara karşı gelişen bir çeşit alarm tepkisidir. Bu duygu, hafif bir gerginlikten panik derecesine kadar farklı yoğunluklarda görülebilir.

Anksiyetenin sadece patolojik değil, aynı zamanda uyuma dönük koruyucu bir işlevi de bulunur. İç ve dış tehlikelere karşı bireyi uyararak önlem alınmasını sağlar. Kişinin benlik gücü yerindeyse, savunma düzeneklerini kullanarak bu durumla başa çıkabilir. Bu nedenle, normal anksiyete ile patolojik olanı ayırt etmek her zaman kolay olmayabilir.

Anksiyetenin Oluş Nedenleri

Anksiyete bozukluklarının kökeni, bilimsel dünyada iki ana başlık altında incelenmektedir:

1. Psikolojik Varsayımlar

• Psikoanalitik Varsayım: Anksiyete, benlik (ego), altbenlik (id) ve üstbenlik (süper ego) arasındaki iç çatışmaların bir ürünüdür. Bastırılamayan dürtüler bilinç dışında tehlike olarak algılanır ve bilince "serbest yüzen anksiyete" olarak yansır.
• Davranışçı Varsayım: Anksiyetenin öğrenilmiş bir süreç olduğu savunulur. Koşullu uyaranlar ve aileden alınan modeller bu süreçte etkilidir.
• Bilişsel Varsayım: Temel neden olayın kendisi değil, kişinin olayı algılama ve yorumlama biçimidir. Çarpıtılmış düşünce örüntüleri anksiyeteyi tetikler.

2. Biyolojik Varsayımlar

Otonom sinir sisteminde sempatik etkinliğin artması fizyolojik belirtilere yol açar. Araştırmalar; noradrenalin ve serotonin düzeylerindeki artışın ve kalıtımsal yatkınlığın önemine dikkat çekmektedir. Ayrıca sodyum gibi bazı nörokimyasal maddelerin panik nöbetlerini yapay olarak tetikleyebildiği bilinmektedir.

Anksiyete Bozukluklarının Klinik Belirtileri

Anksiyete bozukluklarında belirtiler genel olarak benzerlik gösterse de dört ana grupta toplanır:

Temel Anksiyete Bozuklukları ve Türleri

DSM-IV sınıflandırmasına göre anksiyete bozuklukları şu alt başlıklardan oluşur:

Yaygın Anksiyete Bozukluğu (YAB)

En az 6 ay süreyle hemen her gün yaşanan aşırı endişe halidir. Kadınlarda 2 kat daha sık görülür. Sosyal ve mesleki işlevselliği bozan bu durum; yorgunluk, konsantrasyon güçlüğü ve bedensel şikayetlerle seyreder.

Panik Bozukluk ve Agorafobi

Beklenmedik anlarda ortaya çıkan, yoğun bedensel belirtilerin eşlik ettiği panik ataklarla karakterizedir. Ataklar sırasında ölüm veya çıldırma korkusu baskındır. Eğer kişi yardım alamayacağı yerlerden (kalabalık, asansör vb.) kaçınıyorsa bu tabloya Agorafobi eşlik ediyor demektir.

Özgül Fobiler ve Sosyal Fobi

• Özgül Fobi: Belirli bir nesne veya duruma (yükseklik, hayvan, kan vb.) karşı duyulan anlamsız korkudur.
• Sosyal Fobi: Başkaları tarafından olumsuz değerlendirilme, küçük düşme korkusu nedeniyle sosyal ortamlardan kaçınma durumudur.

Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB)

Obsesyon adı verilen istenmeyen düşünceler ile bu düşüncelerin yarattığı kaygıyı azaltmak için yapılan kompulsiyon (zorlantı) adı verilen yineleyici davranışlardan oluşur. En sık bulaşma, kuşku ve simetri takıntıları görülür.

Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB)

Savaş, doğal afet veya saldırı gibi ağır travmalardan sonra gelişir. Travmanın tekrar tekrar yaşanması, irkilme ve duygusal tepkisizlik temel özellikleridir. Belirtiler 1 aydan kısa sürerse Akut Stres Bozukluğu olarak tanımlanır.

Diğer Anksiyete Nedenleri

• Genel Tıbbi Duruma Bağlı: Hipertiroidi, B12 eksikliği, kalp aritmileri ve anemi gibi hastalıklar anksiyeteye yol açabilir.
• Madde Kullanımına Bağlı: Alkol, kokain, amfetamin gibi maddelerin kullanımı veya yoksunluğu anksiyete tabloları oluşturabilir.

Kaynakça:

1. American Psychiatric Association (APA): DSM-IV, 1994.
2. Dunner DL: Current Psychiatric Therapy, 1993.
3. Gelder M. et al: Oxford Textbook of Psychiatry, 1996.
4. Kaplan HI. et al: Synopsis of Psychiatry, 1994.