Akut otitis media - orta kulak iltihabı
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Akut Otitis Media (AOM) Nedir?
Akut Otitis Media (AOM); orta kulak, östaki tüpü ve temporal kemiğin havalı boşluklarını kaplayan mukozanın ani gelişen enfeksiyonudur. Çocukluk çağının en sık görülen hastalıklarından biri olan AOM, çocukların büyük çoğunluğu tarafından 3 yaşına kadar en az bir kez deneyimlenmektedir. Hastalığın gelişiminde hem çocuktan hem de çevresel faktörlerden kaynaklanan çok sayıda etken rol oynar.
AOM Sıklığı ve Risk Grupları
AOM her yaşta görülebilse de, özellikle 3 ay ile 3 yaş arasındaki çocuklarda yoğunlaşır. İnsidansın en yüksek olduğu dönem 6. ve 11. aylar arasıdır. İstatistiksel verilere göre:
- 1 yaşına kadar çocukların %60'ı en az bir kez AOM geçirir.
- 3 yaşına kadar bu oran %50-85 seviyesine çıkar.
- İlk iki yaşta hastalık genellikle bilateral (çift taraflı) seyreder.
- 5 yaşından sonra genellikle tek taraflı görülür ve erkek çocuklarda prevalansı daha yüksektir.
Kreş ortamı, evde bakılan çocuklara kıyasla üst solunum yolu enfeksiyonu ve dolayısıyla AOM riskini artırmaktadır. Hastalık, viral enfeksiyonların yaygınlaştığı sonbahar ve kış aylarında pik yapar.
Patogenez ve Risk Faktörleri
AOM patogenezinde enfeksiyon, östaki tüpü disfonksiyonu, immatür immün sistem ve alerji kritik rol oynar. Östaki tüpü; ventilasyon, koruma ve klerens (temizleme) görevlerini üstlenir. İnfantlarda bu tüpün daha kısa, horizontal ve esnek olması, onları enfeksiyona daha yatkın hale getirir.
Temel Risk Faktörleri:
- Kreş ortamı ve kalabalık aile yapısı
- Ailede rekürren (tekrarlayan) otitis media öyküsü
- Anne sütü almama ve emzik kullanımı
- Sigara dumanına maruziyet (pasif içicilik)
- Adenoid hipertrofisi ve genetik yatkınlık
- Gastrik içeriğin östaki tüpüne teması
Etken Patojenler: Bakteriler ve Virüsler
AOM vakalarında en sık rastlanan bakteriyel patojenler Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae ve Moraxella catarrhalis'tir. Yeni doğan döneminde ise Gram (-) basiller (E. coli, Klebsiella) ön plana çıkar.
| Patojen Türü | Görülme Sıklığı / Özelliği |
|---|---|
| S. pneumoniae | Vakaların %35'i (En belirgin patojen) |
| H. influenzae | Sıklıkla konjuktivit ile birliktedir |
| Virüsler | RSV ve Rinovirüsler en yaygın olanlardır |
Akut Otitis Medianın Klinik Belirtileri
Çocuklarda en baskın belirti kulak ağrısıdır (otalji). Ancak 2 yaş altı çocuklarda ağrı yerine şu semptomlar görülebilir:
- Huzursuzluk ve sürekli ağlama
- Uykuya meyil ve iştahsızlık
- Kulakla oynama, ateş ve kusma
- Kulak akıntısı (zar perforasyonunun işaretidir)
AOM'nin Klinik Evreleri
- Hiperemi Evresi: Ödem ve dolgunluk başlar. Kulak zarında kızarıklık görülür.
- Eksüdasyon Evresi: Orta kulakta pürülan efüzyon birikir. Şiddetli ağrı ve yüksek ateş görülür. Zar bombedir.
- Süpürasyon Evresi: Basınç nedeniyle kulak zarı delinir. Akıntı başlar, ağrı ve ateş azalır.
- Erime (Koelesan Mastoidit) Evresi: Mastoid hücrelerde kemik erimesi başlar. Kulak arkasında şişlik ve kızarıklık oluşabilir.
- Komplikasyon Evresi: Enfeksiyonun orta kulak dışına taşmasıdır.
AOM Komplikasyonları Tablosu
| İntratemporal Komplikasyonlar | İntrakraniyel Komplikasyonlar |
|---|---|
| Mastoidit (En sık) | Menenjit (En sık) |
| Fasiyal Paralizi | Lateral Sinüs Trombozu |
| Labirentit | İntrakraniyel Abseler |
| Petröz Apezit | Otitik Hidrosefali |
Tanı ve Medikal Tedavi Yaklaşımları
Tanı için ani başlangıç, orta kulakta efüzyon ve inflamasyon bulguları bir arada değerlendirilir. Kulak zarının bombeleşmesi en güçlü tanı kriteridir.
Tedavi Protokolü:
- Gözlem: Vakaların %80'i antibiyotiksiz 2-14 gün içinde spontan iyileşir.
- İlk Tercih: Komplike olmayan vakalarda yüksek doz amoksisilin (80-90 mg/kg/gün) ilk tercihtir.
- İkinci Basamak: 72 saatte iyileşme olmazsa Amoksisilin-klavulanik asit veya seftriakson düşünülür.
Yaşa Göre Tedavi Önerileri:
- < 6 Ay: Tanı şüpheli olsa bile antibiyoterapi.
- 6 Ay - 2 Yaş: Kesin tanıda antibiyoterapi, şüpheli/hafif vakalarda takip.
- > 2 Yaş: Sadece şiddetli vakalarda antibiyoterapi, diğerlerinde takip.
Cerrahi Tedavi ve Korunma Yolları
Tekrarlayan AOM veya komplikasyon gelişen durumlarda miringotomi, timpanostomi tüpü veya adenoidektomi uygulanabilir. Timpanosentez, özellikle dirençli vakalarda kültür örneği almak için değerlidir.
Korunma Stratejileri:
- Aşılanma: Konjuge pnömokok aşıları vaka sayısını ve tüp takılma ihtiyacını azaltır.
- Çevresel Düzenleme: Sigara dumanından kaçınma, emzik kullanımını kısıtlama ve kreş ortamındaki grup sayısını azaltma önemlidir.
